Y

İtriyum (Y)

Atom numarası 39, atom kütlesi 88,906 u. Geçiş metali.

İtriyum temel bilgileri

Sembol
Y
Atom numarası
39
Atom kütlesi
88,906 u
Kategori
Geçiş metali
Periyot
5
Grup
3
Erime noktası
1526 °C (2.778,8 °F · 1.799,15 K)
Kaynama noktası
3336 °C (6.036,8 °F · 3.609,15 K)
Yoğunluk
4,472 g/cm³
Elektron dizilimi
[Kr] 4d¹ 5s²

İtriyum, gümüşümsü-metalik görünümlü, nispeten yumuşak bir geçiş metalidir; kimyasal davranışı lantanit grubu elementlerine çok benzer.

Adını, dünyada aynı köyden adını alan dört elementten biri olarak paylaştığı İsveç'in Ytterby köyünden alır -- diğer üçü iterbiyum, terbiyum ve erbiyumdur.

Tek bir köyün adını taşıyan dört element

İsveç'in küçük Ytterby köyündeki bir taş ocağı, kimya tarihinin en verimli tek maden yataklarından biri oldu -- burada bulunan mineral örneklerinden dört ayrı element keşfedildi ve hepsi köyün adından türetilen isimler aldı: itriyum, iterbiyum, terbiyum ve erbiyum.

Bu sıra dışı durum, tek bir küçük yerleşim yerinin periyodik tabloya bu kadar çok element adı vermesi bakımından benzersizdir ve 18-19. yüzyıl İskandinav mineraloji araştırmalarının zenginliğini gösterir.

Eski televizyonların kırmızısının sırrı

İtriyum oksit bazlı fosfor bileşikleri, katot ışınlı tüp televizyonlarda parlak ve net kırmızı renk üretebilen ilk pratik malzemelerden biriydi; bu buluş, renkli televizyonun görüntü kalitesinde önemli bir sıçrama sağladı.

Günümüzde LCD ve OLED ekranlar bu teknolojiyi geride bıraksa da, itriyum bileşikleri hâlâ özel aydınlatma ve lazer uygulamalarında kullanılmaya devam ediyor.

İtriyum nerelerde kullanılır?

  • YAG lazerlerinde (itriyum-alüminyum-granat, diş hekimliği ve cerrahide)
  • Eski renkli televizyon tüplerinde kırmızı fosfor kaynağı olarak
  • Bazı süper iletken seramiklerde bileşen olarak
  • Yüksek sıcaklığa dayanıklı seramik ve cam üretiminde

İtriyum tarih çizelgesi

  1. Gadolin'in keşfi

    Johan Gadolin, Ytterby köyünde bulunan siyah bir mineral örneğinde yeni bir element tespit etti.

İlgili elementler

Kaynaklar

Atom kütleleri IUPAC'ın (Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği) standart atom ağırlıkları tablosuna dayanır.

← Periyodik tabloya dön