Kalay temel bilgileri
- Sembol
- Sn
- Atom numarası
- 50
- Atom kütlesi
- 118,71 u
- Kategori
- Diğer metal
- Periyot
- 5
- Grup
- 14
- Erime noktası
- 231,93 °C (449,5 °F · 505,08 K)
- Kaynama noktası
- 2602 °C (4.715,6 °F · 2.875,15 K)
- Yoğunluk
- 7,265 g/cm³
- Elektron dizilimi
- [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p²
Kalay, düşük erime noktasına ve iyi korozyon direncine sahip, gümüşümsü-beyaz renkli bir metaldir; en bilinen tarihi rolü, bakırla birleşerek bronzu oluşturmasıdır.
Doğada nispeten az bulunan bir element olduğu için, Bronz Çağı boyunca kalay ticareti Avrupa ve Asya arasında geniş ticaret ağlarının kurulmasına yol açtı.
Bronz Çağı'nın gerçek kahramanı
Bakır tek başına nispeten yumuşaktır; ama kalayla karıştırıldığında çok daha sert ve dayanıklı bronz alaşımı ortaya çıkar. Kalay yatakları bakıra göre çok daha nadir ve dağınık olduğu için, antik dönemde kalay ticareti Britanya'dan Afganistan'a kadar uzanan geniş ağlar gerektiriyordu.
Bazı tarihçiler, bu uzun mesafeli kalay ticaret yollarının kesintiye uğramasının, MÖ 1200 civarında yaşanan 'Geç Tunç Çağı Çöküşü' adı verilen büyük uygarlık krizine katkıda bulunmuş olabileceğini öne sürer.
'Kalay çığlığı': duyulabilen bir kristal sesi
Saf bir kalay çubuğu bükülürken, kristal yapısındaki mikroskobik tabakaların birbirine sürtünmesinden kaynaklanan tuhaf, tiz bir çıtırtı sesi duyulur -- buna 'kalay çığlığı' denir.
Bu ilginç akustik özellik, kalayı diğer metallerden ayıran, dokunmadan bile fark edilebilecek nadir fiziksel imzalardan biridir.
Kalay nerelerde kullanılır?
- Bronz alaşımı üretiminde (bakır ile birlikte)
- Çelik konserve kutularının ince koruyucu kaplamasında
- Lehim alaşımlarında (elektronik devre bağlantıları)
- Cam üretiminde (erimiş kalay banyosu üzerinde düz cam üretimi -- float cam yöntemi)
Kalay tarih çizelgesi
Bronz alaşımının keşfi
Bakır ve kalayın birleştirilmesiyle elde edilen bronz, Bronz Çağı'na adını veren devrimsel bir malzeme oldu.
Float cam yönteminin icadı
Alastair Pilkington, düz camın erimiş kalay banyosu üzerinde üretilmesini sağlayan yöntemi geliştirdi; bu teknik hâlâ dünya cam üretiminin standardıdır.
İlgili elementler
Kaynaklar
Atom kütleleri IUPAC'ın (Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği) standart atom ağırlıkları tablosuna dayanır.
← Periyodik tabloya dön