İyot temel bilgileri
- Sembol
- I
- Atom numarası
- 53
- Atom kütlesi
- 126,904 u
- Kategori
- Halojen
- Periyot
- 5
- Grup
- 17
- Erime noktası
- 113,7 °C (236,7 °F · 386,85 K)
- Kaynama noktası
- 184,3 °C (363,7 °F · 457,45 K)
- Yoğunluk
- 4,933 g/cm³
- Elektron dizilimi
- [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁵
İyot, oda sıcaklığında koyu mor-siyah renkli katı bir halojendir; ısıtıldığında doğrudan katıdan mor renkli buhara geçer (süblimleşir).
İnsan vücudunda tiroid hormonlarının üretimi için zorunlu, eser miktarda gerekli bir elementtir.
Napolyon'un barut ihtiyacından doğan keşif
Bernard Courtois, Napolyon savaşları sırasında barut üretimi için gerekli güherçileyi (potasyum nitrat) deniz yosunu küllerinden elde etmeye çalışırken, beklenmedik biçimde mor renkli bir buhar yükseldiğini fark etti.
Bu tesadüfi gözlem, o zamana kadar bilinmeyen yeni bir elementin keşfine yol açtı; adı Yunanca 'mor' anlamına gelen 'iodes' kelimesinden gelir.
Halk sağlığının en başarılı öykülerinden biri
Yeterli iyot alınamadığında tiroid bezi büyüyerek 'guatr' adı verilen şişkinliğe yol açar; 20. yüzyıl başında bazı bölgelerde bu durum yaygın bir sağlık sorunuydu.
1920'lerden itibaren sofra tuzuna küçük miktarda iyot eklenmesi uygulaması, guatr vakalarını dramatik biçimde azalttı ve halk sağlığı tarihinin en ucuz, en etkili müdahalelerinden biri olarak kabul edilir.
İyot nerelerde kullanılır?
- İyotlu sofra tuzunda (guatr hastalığını önlemek için)
- Tentürdiyot ve antiseptik yara temizleyicilerde
- Tıbbi görüntülemede kontrast madde olarak
- Fotoğrafçılık ve LCD ekran üretiminde
İyot tarih çizelgesi
Courtois'nın keşfi
Bernard Courtois, barut üretimi sırasında deniz yosunu küllerinden yeni bir element izole etti.
İyotlu tuzun yaygınlaşması
ABD'de sofra tuzuna iyot eklenmesi uygulaması başladı ve kısa sürede guatr vakalarında büyük düşüş sağladı.
İlgili elementler
Kaynaklar
Atom kütleleri IUPAC'ın (Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği) standart atom ağırlıkları tablosuna dayanır.
← Periyodik tabloya dön