Ir

İridyum (Ir)

Atom numarası 77, atom kütlesi 192,217 u. Geçiş metali.

İridyum temel bilgileri

Sembol
Ir
Atom numarası
77
Atom kütlesi
192,217 u
Kategori
Geçiş metali
Periyot
6
Grup
9
Erime noktası
2446 °C (4.434,8 °F · 2.719,15 K)
Kaynama noktası
4428 °C (8.002,4 °F · 4.701,15 K)
Yoğunluk
22,56 g/cm³
Elektron dizilimi
[Xe] 4f¹⁴ 5d⁷ 6s²

İridyum, gümüşümsü-beyaz renkli, bilinen en korozyona dayanıklı metallerden biridir; neredeyse hiçbir asit onu etkilemez.

Yer kabuğunda son derece nadir bulunmasına rağmen, asteroitlerde çok daha yaygın olması, bilim tarihinin en ünlü keşiflerinden birine kapı araladı.

Dinozorların yok oluşunu ortaya çıkaran metal

1980'de fizikçi Luis Alvarez ve jeolog oğlu Walter Alvarez, dünya çapında 66 milyon yıl önceye tarihlenen kaya katmanında beklenmedik derecede yüksek iridyum yoğunluğu tespit etti -- iridyum Dünya yüzeyinde son derece nadirken, asteroitlerde çok daha bol bulunur.

Bu bulgu, dinozorların yok oluşuna yol açan büyük bir asteroit çarpmasının kanıtı olarak kabul edildi ve bilim tarihinin en etkileyici disiplinler arası keşiflerinden birine dönüştü.

Osmiyumla birlikte doğan, ondan çok daha kullanışlı ikiz

İridyum, osmiyumla aynı anda ve aynı mineral kalıntısında keşfedilmesine rağmen, çok daha az toksik ve işlenmesi görece daha kolay olduğu için endüstride çok daha geniş kullanım alanı bulmuştur.

Kimyasal olarak neredeyse tamamen inert olması, onu en zorlu kimyasal ortamlarda bile bozulmadan kalması gereken laboratuvar ve endüstriyel ekipmanlar için ideal bir malzeme yapar.

İridyum nerelerde kullanılır?

  • Buji elektrotlarında (yüksek erime noktası ve aşınma direnci için)
  • Tarihsel olarak uluslararası kilogram prototipinde (platin-iridyum alaşımı)
  • Bazı kimyasal tepkimelerde katalizör olarak
  • Yüksek sıcaklığa dayanıklı ergitme potalarında

İridyum tarih çizelgesi

  1. Tennant'ın keşfi

    Smithson Tennant, platin cevheri kalıntısında iridyum ve osmiyumu aynı anda keşfetti.

  2. Alvarez'lerin K-Pg sınırı bulgusu

    Luis ve Walter Alvarez, dünya çapındaki iridyum anomalisini dinozorların yok oluşuna yol açan asteroit çarpmasının kanıtı olarak yorumladı.

İlgili elementler

Kaynaklar

Atom kütleleri IUPAC'ın (Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği) standart atom ağırlıkları tablosuna dayanır.

← Periyodik tabloya dön