Cıva temel bilgileri
- Sembol
- Hg
- Atom numarası
- 80
- Atom kütlesi
- 200,592 u
- Kategori
- Geçiş metali
- Periyot
- 6
- Grup
- 12
- Erime noktası
- -38,83 °C (-37,9 °F · 234,32 K)
- Kaynama noktası
- 356,73 °C (674,1 °F · 629,88 K)
- Yoğunluk
- 13,534 g/cm³
- Elektron dizilimi
- [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s²
Cıva, oda sıcaklığında sıvı hâlde bulunan tek metaldir -- gümüşümsü, parlak ve yüksek yoğunluklu bir geçiş metalidir.
Tarih boyunca simyacıların ve bilim insanlarının büyük ilgisini çekmiş, ancak toksik özellikleri nedeniyle kullanımı günümüzde ciddi biçimde kısıtlanmıştır.
Odada sıvı akan tek metal
Cıvanın erime noktası -38,83°C gibi son derece düşük bir değerdir; bu yüzden oda sıcaklığında katı değil sıvı hâlde bulunan bilinen tek metaldir ve yüzey gerilimi sayesinde küçük, parlak damlacıklar hâlinde yuvarlanır.
Bu sıra dışı fiziksel özellik, elementi yüzyıllar boyunca simyacılar için 'yaşayan metal' olarak büyüleyici bir merak konusu yaptı -- 'quicksilver' (canlı gümüş) adı da buradan gelir.
Şapkacıların çılgınlığından Minamata'ya
19. yüzyılda keçe şapka üretiminde cıva nitrat kullanılması, şapkacılar arasında yaygın sinir sistemi zehirlenmelerine yol açtı -- İngilizcedeki 'mad as a hatter' (şapkacı gibi çılgın) deyimi ve Alice Harikalar Diyarında'ndaki Çılgın Şapkacı karakteri buradan esinlenir.
20. yüzyılda Japonya'nın Minamata körfezine sanayi atığı olarak boşaltılan metil cıva, balık avlayan yerel halkı zehirleyerek ciddi bir nörolojik hastalığa yol açtı; bu facia, ağır metal kirliliğinin çevre sağlığı üzerindeki etkilerine dair küresel farkındalığı kalıcı biçimde değiştirdi.
Cıva nerelerde kullanılır?
- Eski cam termometre ve barometrelerde (kullanımı büyük ölçüde terk edildi)
- Bazı floresan lambalarda (küçük miktarlarda)
- Diş hekimliğinde amalgam dolgularda (tarihsel, azalan kullanım)
- Kimyasal üretim süreçlerinde katalizör olarak (kısıtlı kullanım)
Cıva tarih çizelgesi
Antik Mısır'da kullanım
Mısır mezarlarında bulunan cıva örnekleri, elementin binlerce yıl önce bilindiğini gösterir.
Minamata hastalığının fark edilmesi
Japonya'da endüstriyel cıva kirliliğinin yol açtığı nörolojik hastalık resmî olarak tanımlandı.
Kaynaklar
Atom kütleleri IUPAC'ın (Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği) standart atom ağırlıkları tablosuna dayanır.
← Periyodik tabloya dön