Çinko temel bilgileri
- Sembol
- Zn
- Atom numarası
- 30
- Atom kütlesi
- 65,38 u
- Kategori
- Geçiş metali
- Periyot
- 4
- Grup
- 12
- Erime noktası
- 419,53 °C (787,2 °F · 692,68 K)
- Kaynama noktası
- 907 °C (1.664,6 °F · 1.180,15 K)
- Yoğunluk
- 7,14 g/cm³
- Elektron dizilimi
- [Ar] 3d¹⁰ 4s²
Çinko, mavimsi-beyaz renkli, oda sıcaklığında kırılgan olan bir geçiş metalidir ve çeliği paslanmaya karşı korumak için yaygın olarak kullanılır.
İnsan bağışıklık sisteminin düzgün çalışması ve yara iyileşmesi için gerekli, vücutta demirden sonra en bol bulunan ikinci eser mineraldir.
Galvanizleme neden gerçekten işe yarar?
Çelik çinkoyla kaplandığında, çizilme durumunda bile korunmaya devam eder -- çünkü çinko, demirden daha kolay oksitlenen bir metaldir. Çinko ve demir aynı anda neme maruz kaldığında, çinko 'kendini feda ederek' önce paslanır ve demiri korur. Bu ilkeye 'katodik koruma' denir.
Bu sayede galvanizli bir çelik yüzeyde küçük bir çizik oluşsa bile, altındaki demir hemen paslanmaya başlamaz -- çevresindeki çinko onu korumaya devam eder.
Vücutta yüzlerce enzimin ortağı
Çinko, insan vücudunda 300'den fazla enzimin çalışması için gerekli bir kofaktördür; bağışıklık sistemi işlevi, yara iyileşmesi, DNA sentezi ve tat/koku algısı gibi pek çok süreçte rol oynar.
Çinko eksikliği, özellikle gelişmekte olan ülkelerde çocuklarda büyüme geriliği ve bağışıklık zayıflığıyla ilişkilendirilir; bu yüzden birçok gıda ürünü çinko ile zenginleştirilir.
Pirinç: bakırla birlikte bin yıllık ortaklık
Bakır ve çinkonun karışımı olan pirinç, Roma İmparatorluğu döneminden beri madeni para, müzik aleti ve dekoratif eşya üretiminde kullanılır. Çinko oranı arttıkça alaşımın rengi ve sertliği değişir.
Pirincin altına benzeyen parlak sarı rengi, tarih boyunca onu ucuz ama gösterişli bir alternatif malzeme olarak popüler kılmıştır.
Çinko nerelerde kullanılır?
- Galvanizleme -- çeliği paslanmaya karşı kaplama
- Pirinç alaşımı üretiminde (bakır ile karışım)
- Çinko-karbon ve alkalin pillerde elektrot malzemesi
- Bağışıklık sistemi desteği için gıda takviyelerinde
Çinko tarih çizelgesi
Pirinç alaşımı olarak kullanım
Romalılar, çinko içerdiğini bilmeden bakır cevheriyle çinko cevherini birlikte eriterek pirinç üretiyordu.
Saf metalin izolasyonu
Andreas Sigismund Marggraf, çinkoyu Avrupa'da ilk kez saf metal hâlinde izole etti.
İlgili elementler
Kaynaklar
Atom kütleleri IUPAC'ın (Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği) standart atom ağırlıkları tablosuna dayanır.
← Periyodik tabloya dön