Roma rakamları nasıl okunur?
Yedi harf vardır: I = 1, V = 5, X = 10, L = 50, C = 100, D = 500, M = 1.000. Okurken üç kural uygulanır:
- Büyükten küçüğe toplanır. XV = 10 + 5 = 15, MDCC = 1000 + 500 + 200 = 1700.
- Küçük harf büyükten önce gelirse çıkarılır. IV = 4, IX = 9, XL = 40, XC = 90, CD = 400, CM = 900. Yalnızca I, X ve C çıkarılabilir; bunlar da yalnızca kendisinin 5 ya da 10 katı olan harften önce gelir (IC yerine XCIX yazılır).
- Aynı harf en fazla üç kez yan yana yazılır. 3 = III ama 4 = IV; V, L ve D hiç tekrarlanmaz.
Örnek: 1923 = M (1000) + CM (900) + XX (20) + III (3) = MCMXXIII. Çevirici bu kurallara uymayan ama yaygın görülen yazımları (saat kadranındaki IIII gibi) de okur ve standart karşılığını gösterir.
1–100 Roma rakamları tablosu
| 1–20 | 21–40 | 41–60 | 61–80 | 81–100 |
|---|---|---|---|---|
| 1 = I | 21 = XXI | 41 = XLI | 61 = LXI | 81 = LXXXI |
| 2 = II | 22 = XXII | 42 = XLII | 62 = LXII | 82 = LXXXII |
| 3 = III | 23 = XXIII | 43 = XLIII | 63 = LXIII | 83 = LXXXIII |
| 4 = IV | 24 = XXIV | 44 = XLIV | 64 = LXIV | 84 = LXXXIV |
| 5 = V | 25 = XXV | 45 = XLV | 65 = LXV | 85 = LXXXV |
| 6 = VI | 26 = XXVI | 46 = XLVI | 66 = LXVI | 86 = LXXXVI |
| 7 = VII | 27 = XXVII | 47 = XLVII | 67 = LXVII | 87 = LXXXVII |
| 8 = VIII | 28 = XXVIII | 48 = XLVIII | 68 = LXVIII | 88 = LXXXVIII |
| 9 = IX | 29 = XXIX | 49 = XLIX | 69 = LXIX | 89 = LXXXIX |
| 10 = X | 30 = XXX | 50 = L | 70 = LXX | 90 = XC |
| 11 = XI | 31 = XXXI | 51 = LI | 71 = LXXI | 91 = XCI |
| 12 = XII | 32 = XXXII | 52 = LII | 72 = LXXII | 92 = XCII |
| 13 = XIII | 33 = XXXIII | 53 = LIII | 73 = LXXIII | 93 = XCIII |
| 14 = XIV | 34 = XXXIV | 54 = LIV | 74 = LXXIV | 94 = XCIV |
| 15 = XV | 35 = XXXV | 55 = LV | 75 = LXXV | 95 = XCV |
| 16 = XVI | 36 = XXXVI | 56 = LVI | 76 = LXXVI | 96 = XCVI |
| 17 = XVII | 37 = XXXVII | 57 = LVII | 77 = LXXVII | 97 = XCVII |
| 18 = XVIII | 38 = XXXVIII | 58 = LVIII | 78 = LXXVIII | 98 = XCVIII |
| 19 = XIX | 39 = XXXIX | 59 = LIX | 79 = LXXIX | 99 = XCIX |
| 20 = XX | 40 = XL | 60 = LX | 80 = LXXX | 100 = C |
Yüzyıllar ve yıllar
Türkçede yüzyıllar Roma rakamı ve nokta ile yazılır. Bir yüzyıl, adının bir eksiğinin yüz katından bir sonraki yılla başlar: XIX. yüzyıl 1801'de başlar, 1900'de biter.
| Yüzyıl | Roma rakamı | Yıllar |
|---|---|---|
| 11. yüzyıl | XI. | 1001–1100 |
| 13. yüzyıl | XIII. | 1201–1300 |
| 15. yüzyıl | XV. | 1401–1500 |
| 16. yüzyıl | XVI. | 1501–1600 |
| 18. yüzyıl | XVIII. | 1701–1800 |
| 19. yüzyıl | XIX. | 1801–1900 |
| 20. yüzyıl | XX. | 1901–2000 |
| 21. yüzyıl | XXI. | 2001–2100 |
Bazı yılların Roma rakamıyla yazılışı:
| Yıl | Roma rakamı |
|---|---|
| 1071 | MLXXI |
| 1299 | MCCXCIX |
| 1453 | MCDLIII |
| 1876 | MDCCCLXXVI |
| 1908 | MCMVIII |
| 1920 | MCMXX |
| 1923 | MCMXXIII |
| 2000 | MM |
| 2026 | MMXXVI |
Eski belgelerde yıl Roma rakamı yerine hicri ya da Rumi takvimle yazılmışsa tarih çeviricisini, Arap harfleriyle tarih düşürülmüşse ebced hesabını kullanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
2026 Roma rakamıyla nasıl yazılır?
2026 = MMXXVI. Binler, yüzler, onlar ve birler ayrı ayrı yazılıp yan yana getirilir: 2000 = MM, 26 = XXVI.
4 neden IIII değil IV yazılır?
Standart yazımda aynı harf en fazla üç kez yan yana gelir; dört yerine beşten bir eksik anlamında IV yazılır (9 = IX, 40 = XL, 90 = XC, 400 = CD, 900 = CM). Saat kadranlarında geleneksel olarak IIII görülmesi bir süs tercihidir; çevirici IIII'yi 4 olarak okur ve standart yazımı ayrıca gösterir.
Roma rakamlarında sıfır var mı?
Hayır. Roma rakam sisteminde sıfırı gösteren bir sembol yoktur; bu yüzden çevirici 1'den başlar. Sıfır kavramı Avrupa'ya Hint-Arap rakamlarıyla birlikte geldi.
21. yüzyıl Roma rakamıyla nasıl yazılır?
XXI. yüzyıl. Yüzyıllar Türkçede çoğunlukla Roma rakamı ve nokta ile yazılır: XV. yüzyıl 1401–1500, XX. yüzyıl 1901–2000, XXI. yüzyıl 2001–2100 yıllarını kapsar.
3999'dan büyük sayılar nasıl yazılır?
Harfin üzerine çizilen çizgi (vinculum) değeri binle çarpar: V̅ = 5000, X̅ = 10.000, M̅ = 1.000.000. Örneğin 12.345 = X̅I̅I̅CCCXLV. Gündelik kullanımda bu kadar büyük sayılar nadiren Roma rakamıyla yazılır.