Gölge boyu nasıl hesaplanır?
Güneş ışınları paralel geldiği için cisim, gölgesi ve ışın bir dik üçgen oluşturur. Güneşin ufuktan yüksekliği α ise gölge boyu = boy ÷ tan α olur. Güneş 45°'deyken gölge boya eşittir; 30°'de boyun yaklaşık 1,73 katı, 15°'de 3,7 katıdır. Ankara'da 21 Aralık öğlesinde güneş 26,7° yüksekliktedir ve 10 m'lik bir ağacın gölgesi 19,9 m uzar; 21 Haziran öğlesinde güneş 73,5°'e çıkar ve aynı ağacın gölgesi 3 m'ye kısalır.
Gölge, güneşin tam ters yönüne düşer. Türkiye kuzey yarımkürede ve Yengeç dönencesinin kuzeyinde olduğu için öğle güneşi her zaman güneydedir; öğle gölgesi de her zaman kuzeyi gösterir. Bu yüzden öğle gölgesiyle kuzey yönü bulunabilir.
81 ilde öğle güneşi ve gölge (2026)
Güneye gidildikçe öğle güneşi yükselir: 21 Aralık'ta öğle güneşi en yüksek Hatay'da (30,4°), en alçak Sinop'ta (24,6°) olur. Tablodaki gölge boyları 1 m'lik dik bir çubuk içindir; başka bir boy için çarpın.
| İl | 21 Haziran öğle güneşi | 1 m gölge (Haziran) | 21 Aralık öğle güneşi | 1 m gölge (Aralık) |
|---|---|---|---|---|
| Adana | 76,5° | 0,24 m | 29,6° | 1,76 m |
| Adıyaman | 75,7° | 0,26 m | 28,8° | 1,82 m |
| Afyonkarahisar | 74,7° | 0,27 m | 27,8° | 1,89 m |
| Ağrı | 73,7° | 0,29 m | 26,9° | 1,97 m |
| Aksaray | 75,1° | 0,27 m | 28,2° | 1,86 m |
| Amasya | 72,8° | 0,31 m | 25,9° | 2,06 m |
| Ankara | 73,5° | 0,3 m | 26,7° | 1,99 m |
| Antalya | 76,5° | 0,24 m | 29,7° | 1,75 m |
| Ardahan | 72,3° | 0,32 m | 25,5° | 2,1 m |
| Artvin | 72,3° | 0,32 m | 25,4° | 2,1 m |
| Aydın | 75,6° | 0,26 m | 28,7° | 1,82 m |
| Balıkesir | 73,8° | 0,29 m | 26,9° | 1,97 m |
| Bartın | 71,8° | 0,33 m | 25° | 2,15 m |
| Batman | 75,6° | 0,26 m | 28,7° | 1,83 m |
| Bayburt | 73,2° | 0,3 m | 26,3° | 2,02 m |
| Bilecik | 73,3° | 0,3 m | 26,5° | 2,01 m |
| Bingöl | 74,6° | 0,28 m | 27,7° | 1,9 m |
| Bitlis | 75° | 0,27 m | 28,2° | 1,87 m |
| Bolu | 72,7° | 0,31 m | 25,9° | 2,06 m |
| Burdur | 75,7° | 0,25 m | 28,9° | 1,81 m |
| Bursa | 73,2° | 0,3 m | 26,4° | 2,01 m |
| Çanakkale | 73,3° | 0,3 m | 26,4° | 2,01 m |
| Çankırı | 72,8° | 0,31 m | 26° | 2,05 m |
| Çorum | 72,9° | 0,31 m | 26° | 2,05 m |
| Denizli | 75,7° | 0,26 m | 28,8° | 1,82 m |
| Diyarbakır | 75,5° | 0,26 m | 28,7° | 1,83 m |
| Düzce | 72,6° | 0,31 m | 25,8° | 2,07 m |
| Edirne | 71,8° | 0,33 m | 24,9° | 2,15 m |
| Elazığ | 74,8° | 0,27 m | 27,9° | 1,89 m |
| Erzincan | 73,7° | 0,29 m | 26,9° | 1,97 m |
| Erzurum | 73,5° | 0,3 m | 26,7° | 1,99 m |
| Eskişehir | 73,7° | 0,29 m | 26,8° | 1,98 m |
| Gaziantep | 76,4° | 0,24 m | 29,5° | 1,77 m |
| Giresun | 72,5° | 0,31 m | 25,7° | 2,08 m |
| Gümüşhane | 73° | 0,31 m | 26,1° | 2,04 m |
| Hakkari | 75,9° | 0,25 m | 29° | 1,8 m |
| Hatay | 77,2° | 0,23 m | 30,4° | 1,71 m |
| Iğdır | 73,5° | 0,3 m | 26,7° | 1,99 m |
| Isparta | 75,7° | 0,26 m | 28,8° | 1,82 m |
| İstanbul | 72,4° | 0,32 m | 25,6° | 2,09 m |
| İzmir | 75° | 0,27 m | 28,2° | 1,87 m |
| Kahramanmaraş | 75,9° | 0,25 m | 29° | 1,8 m |
| Karabük | 72,2° | 0,32 m | 25,4° | 2,11 m |
| Karaman | 76,3° | 0,24 m | 29,4° | 1,77 m |
| Kars | 72,8° | 0,31 m | 26° | 2,05 m |
| Kastamonu | 72,1° | 0,32 m | 25,2° | 2,12 m |
| Kayseri | 74,7° | 0,27 m | 27,9° | 1,89 m |
| Kırıkkale | 73,6° | 0,29 m | 26,7° | 1,98 m |
| Kırklareli | 71,7° | 0,33 m | 24,9° | 2,16 m |
| Kırşehir | 74,3° | 0,28 m | 27,4° | 1,93 m |
| Kilis | 76,7° | 0,24 m | 29,9° | 1,74 m |
| Kocaeli | 72,7° | 0,31 m | 25,8° | 2,07 m |
| Konya | 75,6° | 0,26 m | 28,7° | 1,82 m |
| Kütahya | 74° | 0,29 m | 27,2° | 1,95 m |
| Malatya | 75,1° | 0,27 m | 28,2° | 1,86 m |
| Manisa | 74,8° | 0,27 m | 28° | 1,88 m |
| Mardin | 76,1° | 0,25 m | 29,3° | 1,78 m |
| Mersin | 76,6° | 0,24 m | 29,8° | 1,75 m |
| Muğla | 76,2° | 0,25 m | 29,4° | 1,78 m |
| Muş | 74,7° | 0,27 m | 27,9° | 1,89 m |
| Nevşehir | 74,8° | 0,27 m | 28° | 1,88 m |
| Niğde | 75,5° | 0,26 m | 28,6° | 1,83 m |
| Ordu | 72,5° | 0,32 m | 25,6° | 2,09 m |
| Osmaniye | 76,4° | 0,24 m | 29,5° | 1,77 m |
| Rize | 72,4° | 0,32 m | 25,6° | 2,09 m |
| Sakarya | 72,7° | 0,31 m | 25,8° | 2,07 m |
| Samsun | 72,2° | 0,32 m | 25,3° | 2,11 m |
| Siirt | 75,5° | 0,26 m | 28,7° | 1,83 m |
| Sinop | 71,4° | 0,34 m | 24,6° | 2,19 m |
| Sivas | 73,7° | 0,29 m | 26,8° | 1,98 m |
| Şanlıurfa | 76,3° | 0,24 m | 29,4° | 1,77 m |
| Şırnak | 75,9° | 0,25 m | 29,1° | 1,8 m |
| Tekirdağ | 72,5° | 0,32 m | 25,6° | 2,09 m |
| Tokat | 73,1° | 0,3 m | 26,3° | 2,02 m |
| Trabzon | 72,4° | 0,32 m | 25,6° | 2,09 m |
| Tunceli | 74,3° | 0,28 m | 27,5° | 1,92 m |
| Uşak | 74,8° | 0,27 m | 27,9° | 1,89 m |
| Van | 74,9° | 0,27 m | 28,1° | 1,87 m |
| Yalova | 72,8° | 0,31 m | 25,9° | 2,06 m |
| Yozgat | 73,6° | 0,29 m | 26,8° | 1,98 m |
| Zonguldak | 72° | 0,33 m | 25,1° | 2,13 m |
Evim kışın güneş alır mı?
Pencerenin güneş alması için güneşin karşıdaki binanın üst kenarını aşması gerekir. Karşı bina pencerenizden h metre yüksek ve d metre uzaktaysa gereken güneş yüksekliği atan(h ÷ d) olur. Güneş cepheye yandan geldiğinde ışın binaya daha uzun yoldan ulaştığı için bu açı küçülür; araç bunu da hesaba katar.
Örnek: Ankara'da güneye bakan bir pencere 3 m yükseklikte, karşısındaki 15 m'lik bina 20 m uzakta olsun. Güneşin binayı aşması için 31° yükseklikte olması gerekir. Bu durumda pencere Ocak, Kasım, Aralık aylarının 21'inde hiç doğrudan güneş almaz. Ev bakarken karşı binanın yüksekliğini ve mesafesini araçtaki "Evim güneş alır mı?" sekmesine girerek her ay için güneş alma süresini görebilirsiniz.
Gölgeyle yükseklik ölçme
Bir binanın ya da ağacın boyunu ölçmek için iki yol vardır. Birincisi güneş açısını kullanmaktır: gölgeyi ölçtüğünüz tarih ve saati araca girin, yükseklik = gölge × tan α hesaplanır. İkincisi tarih ve saat gerektirmez: boyu bilinen bir çubuğu dik tutup çubuğun ve cismin gölgesini aynı anda ölçersiniz. Benzer üçgenlerden yükseklik = cismin gölgesi × çubuk boyu ÷ çubuk gölgesi bulunur. Antik çağda Thales'in piramidin yüksekliğini bu yolla ölçtüğü anlatılır.
Güneş paneli eğimi
Güneye bakan bir panel, eğimi 90° eksi öğle güneş yüksekliği olduğunda öğle güneşine tam dik bakar. Ankara'da bu açı haziranda 16,5°, aralıkta 63,3°, yıl ortalamasında 39,5° olur. Sabit panellerde yıllık üretimi en yükselten açı bulutluluk ve dağınık ışık nedeniyle bu geometrik değerden birkaç derece farklı olabilir. Yatırımın geri dönüşü için güneş paneli amortisman hesaplama aracını kullanın.
Sık sorulan sorular
Gölge boyu nasıl hesaplanır?
Gölge boyu = cismin boyu ÷ tan(güneş yüksekliği). Ankara'da 21 Aralık öğlesinde güneş 26,7° yükseklikte olduğu için 10 m'lik bir ağacın gölgesi yaklaşık 19,9 m olur.
Gölgesini ölçerek bir binanın yüksekliğini bulabilir miyim?
Evet. Boyu bilinen bir çubuğu dik tutun, çubuğun ve binanın gölgesini aynı anda ölçün: bina yüksekliği = bina gölgesi × çubuk boyu ÷ çubuk gölgesi. Saat ya da konum bilmeniz gerekmez.
Kışın güneş evime girer mi?
Karşı binanın pencerenizden ne kadar yüksek olduğuna ve aradaki mesafeye bağlıdır. Ankara'da güneye bakan bir pencerenin önünde 20 m ötede, pencereden 12 m yüksek bir bina varsa güneşin binayı aşması için 31° yükseklikte olması gerekir; 21 Aralık öğlesinde güneş 26,7° yüksekliktedir.
Güneş paneli kaç derece eğimle konmalı?
Panelin öğle güneşine dik bakması için eğim 90° eksi öğle güneş yüksekliğidir; Ankara'da bu açı yıl boyunca ortalama 39,5° olur. Yıllık üretimi en yüksek yapan sabit açı bulutluluğa da bağlı olduğu için kurulumdan önce bir üretim hesaplayıcısına bakın.