Su yükseklerde neden daha düşük sıcaklıkta kaynar?
Su, buhar basıncı çevredeki hava basıncına eşit olduğunda kaynar. Yükseldikçe hava basıncı azalır, bu yüzden su daha düşük sıcaklıkta kaynar. Deniz seviyesinde (1013,25 hPa) kaynama noktası 99,97 °C'dir; 100 °C değeri eski tanımdan kalan yuvarlak bir sayıdır.
Hesap iki adımdır. Önce rakımdan basınç bulunur: p = 101,325 × (1 − 2,25577·10⁻⁵ × h)^5,25588 kPa (ICAO standart atmosferi). Sonra bu basınçtaki doyma sıcaklığı buhar tablosundan okunur. Kabaca her 300 m yükselişte kaynama noktası 1 °C düşer. Hava durumuna bağlı ±20 hPa'lık basınç değişimi kaynama noktasını yaklaşık ±0,55 °C oynatır.
Rakıma göre kaynama noktası tablosu
| Rakım (m) | Basınç (hPa) | Kaynama noktası (°C) |
|---|---|---|
| 0 | 1.013 | 100,0 |
| 500 | 955 | 98,3 |
| 1.000 | 899 | 96,6 |
| 1.500 | 846 | 95,0 |
| 2.000 | 795 | 93,3 |
| 2.500 | 747 | 91,6 |
| 3.000 | 701 | 90,0 |
| 3.500 | 658 | 88,3 |
| 4.000 | 616 | 86,6 |
| 5.000 | 540 | 83,3 |
| 6.000 | 472 | 79,9 |
| 8.849 (Everest) | 314 | 70,2 |
81 ilde suyun kaynama noktası
İl merkezlerinin rakımına göre hesaplanmıştır. En yüksek il merkezi Erzurum'da (1.890 m) su 93,7 °C'de, en alçak İzmir'de 99,97 °C'de kaynar; Ankara'da (850 m) bu değer 97,1 °C'dir. İl adına tıklayarak rakım ve basınç ayrıntılarını görebilirsiniz; tüm liste il rakımları sayfasında.
| İl | Rakım (m) | Basınç (hPa) | Kaynama noktası (°C) |
|---|---|---|---|
| Erzurum | 1.890 | 806 | 93,7 |
| Ardahan | 1.870 | 808 | 93,7 |
| Kars | 1.768 | 818 | 94,1 |
| Hakkari | 1.748 | 820 | 94,2 |
| Van | 1.727 | 822 | 94,2 |
| Ağrı | 1.640 | 831 | 94,5 |
| Bayburt | 1.556 | 840 | 94,8 |
| Bitlis | 1.500 | 846 | 95,0 |
| Muş | 1.404 | 856 | 95,3 |
| Şırnak | 1.350 | 861 | 95,5 |
| Yozgat | 1.301 | 866 | 95,6 |
| Sivas | 1.285 | 868 | 95,7 |
| Nevşehir | 1.250 | 872 | 95,8 |
| Niğde | 1.229 | 874 | 95,9 |
| Erzincan | 1.214 | 876 | 95,9 |
| Gümüşhane | 1.153 | 882 | 96,1 |
| Bingöl | 1.151 | 882 | 96,1 |
| Kayseri | 1.071 | 891 | 96,4 |
| Elazığ | 1.067 | 891 | 96,4 |
| Karaman | 1.038 | 895 | 96,5 |
| Isparta | 1.035 | 895 | 96,5 |
| Afyonkarahisar | 1.021 | 896 | 96,6 |
| Konya | 1.016 | 897 | 96,6 |
| Kırşehir | 978 | 901 | 96,7 |
| Aksaray | 975 | 901 | 96,7 |
| Malatya | 964 | 903 | 96,8 |
| Burdur | 950 | 904 | 96,8 |
| Kütahya | 950 | 904 | 96,8 |
| Mardin | 938 | 906 | 96,9 |
| Tunceli | 914 | 908 | 96,9 |
| Uşak | 906 | 909 | 97,0 |
| Siirt | 902 | 909 | 97,0 |
| Iğdır | 860 | 914 | 97,1 |
| Ankara | 850 | 915 | 97,1 |
| Gaziantep | 843 | 916 | 97,2 |
| Çorum | 801 | 921 | 97,3 |
| Kastamonu | 798 | 921 | 97,3 |
| Eskişehir | 782 | 923 | 97,4 |
| Bolu | 725 | 929 | 97,6 |
| Çankırı | 723 | 929 | 97,6 |
| Kırıkkale | 700 | 932 | 97,6 |
| Diyarbakır | 670 | 935 | 97,7 |
| Adıyaman | 669 | 935 | 97,8 |
| Kilis | 640 | 939 | 97,8 |
| Tokat | 640 | 939 | 97,8 |
| Muğla | 625 | 940 | 97,9 |
| Kahramanmaraş | 568 | 947 | 98,1 |
| Batman | 525 | 952 | 98,2 |
| Artvin | 520 | 952 | 98,2 |
| Şanlıurfa | 518 | 953 | 98,3 |
| Bilecik | 500 | 955 | 98,3 |
| Amasya | 392 | 967 | 98,7 |
| Denizli | 354 | 971 | 98,8 |
| Karabük | 258 | 983 | 99,1 |
| Kırklareli | 209 | 988 | 99,3 |
| Bursa | 155 | 995 | 99,5 |
| Osmaniye | 150 | 995 | 99,5 |
| Düzce | 146 | 996 | 99,5 |
| Balıkesir | 139 | 997 | 99,5 |
| İstanbul | 120 | 999 | 99,6 |
| Hatay | 85 | 1.003 | 99,7 |
| Manisa | 74 | 1.004 | 99,7 |
| Aydın | 64 | 1.006 | 99,8 |
| Edirne | 42 | 1.008 | 99,8 |
| Antalya | 39 | 1.009 | 99,8 |
| Sakarya | 31 | 1.010 | 99,9 |
| Adana | 23 | 1.010 | 99,9 |
| Bartın | 19 | 1.011 | 99,9 |
| Sinop | 17 | 1.011 | 99,9 |
| Tekirdağ | 10 | 1.012 | 99,9 |
| Trabzon | 10 | 1.012 | 99,9 |
| Zonguldak | 10 | 1.012 | 99,9 |
| Mersin | 6 | 1.013 | 100,0 |
| Rize | 6 | 1.013 | 100,0 |
| Giresun | 5 | 1.013 | 100,0 |
| Yalova | 5 | 1.013 | 100,0 |
| Samsun | 4 | 1.013 | 100,0 |
| Çanakkale | 3 | 1.013 | 100,0 |
| Kocaeli | 3 | 1.013 | 100,0 |
| Ordu | 3 | 1.013 | 100,0 |
| İzmir | 2 | 1.013 | 100,0 |
Düdüklü tencerede su kaç derecede kaynar?
Düdüklü tencere içerideki basıncı atmosferin üstüne çıkararak kaynama noktasını yükseltir. Tencerenin çalışma basıncı genellikle kapağında ya da kullanım kılavuzunda gösterge basıncı olarak yazar. Deniz seviyesinde bu basınçlardaki kaynama sıcaklıkları:
| Gösterge basıncı (bar) | Mutlak basınç (bar) | Kaynama noktası (°C) |
|---|---|---|
| 0,3 | 1,31 | 107,5 |
| 0,5 | 1,51 | 111,6 |
| 0,7 | 1,71 | 115,4 |
| 1 | 2,01 | 120,4 |
Yüksek rakımda dış basınç düştüğü için aynı gösterge basıncı daha düşük mutlak basınca karşılık gelir; 2000 m'de 1 bar gösterge basıncında su yaklaşık 116,9 °C'de kaynar. Daha yüksek basınçlar için doymuş buhar tablosuna bakın.
Kaynaklar ve doğrulama
Basınç ICAO standart atmosferi formülüyle, kaynama sıcaklığı CoolProp 8'in IAPWS-95 formülasyonundan 0,5 kPa aralıklı tablo ile hesaplanır. Buhar tablosu NIST Chemistry WebBook ile karşılaştırılmıştır (en büyük fark %0,13). İl rakımları sitenin il rakımları verisinden alınır.
Sık sorulan sorular
Su deniz seviyesinde tam 100 °C'de mi kaynar?
Bugünkü sıcaklık ölçeğiyle 1 atm'de 99,97 °C'de kaynar. Fark ölçeğin 1990'da yeniden tanımlanmasından gelir; günlük kullanımda 100 °C denir.
Erzurum'da su kaç derecede kaynar?
Erzurum il merkezi 1.890 m rakımdadır; standart atmosferde su yaklaşık 93,7 °C'de kaynar.
Everest'in zirvesinde su kaç derecede kaynar?
Standart atmosfere göre 8849 m'de basınç yaklaşık 314 hPa, kaynama noktası 70,2 °C'dir. Gerçek basınç mevsime göre biraz farklıdır; diğer zirveler için dünyanın en yüksek dağları sayfasına bakın.
Barometredeki basıncı nasıl kullanırım?
Araçta "Hava basıncından" sekmesini seçip istasyon basıncını (deniz seviyesine indirgenmemiş değeri) hPa olarak girin. Hava durumu raporlarındaki deniz seviyesi basıncı bu iş için uygun değildir.