Kazı hacmi nasıl hesaplanır?
Dikdörtgen kesitli bir kazının yerinde (bank) hacmi Hacim = Uzunluk × Genişlik × Derinlik formülüyle bulunur. Bu, toprağın doğal, sıkışık hâldeki hacmidir — henüz kazılmamış durumdaki hacme karşılık gelir.
Gevşeme (şişme) payı nedir?
Toprak kazılıp gevşetildiğinde, tanecikler arasındaki boşluklar arttığı için hacmi genişler; buna gevşeme veya şişme payı (bulking/swell factor) denir. Kamyonla taşıma planlaması bu gevşek hacme göre yapılmalıdır, çünkü kamyona yüklenen toprak artık yerinde hâldeki gibi sıkışık değildir. Gevşek Hacim = Yerinde Hacim × (1 + Gevşeme Payı / 100).
Gerekli kamyon sayısı ise gevşek hacmin, kullanılan kamyonun kasa hacmine bölünüp yukarı yuvarlanmasıyla bulunur: Kamyon Sayısı = ⌈Gevşek Hacim / Kamyon Kasa Hacmi⌉.
Sık Sorulan Sorular
Gevşeme (şişme) payı neden önemli?
Toprak yerinde sıkışık haldeyken kazılıp gevşetildiğinde hacmi artar (bulking/swell). Bu yüzden kamyon sayısını yerinde kazı hacmine göre değil, gevşeme payı eklenmiş hacme göre hesaplamak gerekir; aksi halde kamyon sayısı eksik çıkar.
Gevşeme payı toprak tipine göre değişir mi?
Evet. Kumlu topraklarda gevşeme payı genellikle %10-15, ortalama karışık topraklarda %20-30, kil ve killi topraklarda %25-40 civarındadır. Aracımızdaki %25 varsayılan değer ortalama bir toprak tipi içindir; kendi zemin durumuna göre bu oranı değiştirebilirsin.
Kamyon kasa hacmi olarak ne girmeliyim?
Türkiye'de yaygın kullanılan damperli kamyonların kasa hacmi genellikle 8-12 m³ civarındadır; aracın varsayılanı 10 m³'tür. Kullanacağın kamyonun gerçek kasa hacmini biliyorsan onu girmen daha doğru sonuç verir.
İlgili araçlar
Kazı tamamlandıktan sonra dökülecek beton hacmi ve malzeme miktarı için Beton Hesaplama aracına, inşaat işleriyle ilgili diğer araçlar için İnşaatçı Araçları sayfasına bakabilirsin.
Kaynaklar
Gevşeme/şişme payı aralıkları, inşaat mühendisliğinde yaygın kullanılan zemin sınıflandırma tablolarındaki tipik değerlere dayanır. Kesin değerler zemin etüdü ve saha koşullarına göre değişebilir; büyük ölçekli veya hassas projelerde bir inşaat mühendisiyle çalışılmalıdır.