8.8, 10.9 ve 12.9 ne demek?
Cıvata başındaki iki sayı malzemenin dayanımını verir. İlk sayının 100 katı çekme dayanımıdır (MPa); ikinci sayı akma dayanımının çekme dayanımına oranının 10 katıdır. 8.8 sınıfında çekme dayanımı 800 MPa, akma dayanımı 800 × 0,8 = 640 MPa'dır. 10.9'da sırasıyla 1000 ve 900 MPa, 12.9'da 1200 ve 1080 MPa olur.
Bunlar anma değerleridir; standart, cıvatanın sağlaması gereken en az değerleri ayrıca verir. Örneğin 8.8 sınıfı M16'dan büyük cıvatalarda en az 830 MPa çekme dayanımı ister. Somunlar da aynı mantıkla 8, 10, 12 diye sınıflanır; 8.8 cıvatayla en az 8 sınıfı somun kullanılır.
ISO 898-1 mukavemet sınıfları tablosu
| Sınıf | Çekme dayanımı Rm | Akma dayanımı Re / Rp0,2 | Deneme gerilmesi Sp | Not |
|---|---|---|---|---|
| 4.6 | 400 | 240 | 225 | — |
| 4.8 | 420 | 340 | 310 | — |
| 5.6 | 500 | 300 | 280 | — |
| 5.8 | 520 | 420 | 380 | — |
| 6.8 | 600 | 480 | 440 | — |
| 8.8 | 800 (> M16: 830) | 640 (> M16: 660) | 580 (> M16: 600) | M16'ya kadar ve M16'dan büyük için ayrı değerler |
| 9.8 | 900 | 720 | 650 | Yalnız M16'ya kadar |
| 10.9 | 1040 | 940 | 830 | Su verilmiş ve temperlenmiş |
| 12.9 | 1220 | 1100 | 970 | Su verilmiş ve temperlenmiş |
Ölçülere göre kopma yükü tablosu
Cıvatanın taşıyabileceği en büyük çekme kuvveti, gerilme kesit alanı ile çekme dayanımının çarpımıdır. M12 8.8 bir cıvatanın gerilme alanı 84,3 mm² olduğu için en az kopma yükü 84,3 × 800 ≈ 67,4 kN (yaklaşık 6,9 ton-kuvvet) olur.
| Cıvata | Gerilme alanı (mm²) | 8.8 | 10.9 | 12.9 |
|---|---|---|---|---|
| M4 | 8,8 | 7 | 9,2 | 10,7 |
| M5 | 14,2 | 11,4 | 14,8 | 17,3 |
| M6 | 20,1 | 16,1 | 20,9 | 24,5 |
| M8 | 36,6 | 29,3 | 38,1 | 44,7 |
| M10 | 58 | 46,4 | 60,3 | 70,8 |
| M12 | 84,3 | 67,4 | 87,7 | 102,8 |
| M14 | 115,4 | 92,3 | 120 | 140,8 |
| M16 | 156,7 | 125,4 | 163 | 191,2 |
| M18 | 192,5 | 159,8 | 200,2 | 234,9 |
| M20 | 244,8 | 203,2 | 254,6 | 298,7 |
| M22 | 303,4 | 251,8 | 315,5 | 370,1 |
| M24 | 352,5 | 292,6 | 366,6 | 430,1 |
| M27 | 459,4 | 381,3 | 477,8 | 560,5 |
| M30 | 560,6 | 465,3 | 583 | 683,9 |
| M33 | 693,6 | 575,7 | 721,3 | 846,2 |
| M36 | 816,7 | 677,9 | 849,4 | 996,4 |
Bu yükler cıvatanın koptuğu sınırdır, güvenle taşıyabileceği yük değildir. Bağlantılarda cıvata akma yükünün altında, genellikle önceden belirlenen bir ön gerilmeyle sıkılır ve dış yük güvenlik katsayısıyla sınırlanır. Kaldırma ve askı uygulamalarında mutlaka üreticinin onaylı yük değerlerine uyun. Sıkma momenti için cıvata torku hesaplama aracını kullanın.
Paslanmaz cıvatalar (A2-70, A4-80)
Paslanmaz cıvatalarda harf ve rakam malzemeyi, tireden sonraki sayı çekme dayanımının onda birini gösterir: A2-70, AISI 304 benzeri (A2) malzemeden 700 MPa dayanımlı cıvatadır. A4, molibdenli (316 benzeri) olup deniz ve klor ortamına daha dayanıklıdır. A2-70 cıvatanın akma dayanımı 8.8'in altında kalır; aynı yük için daha büyük çap gerekebilir.
| Sınıf | Çekme dayanımı | Akma dayanımı Rp0,2 |
|---|---|---|
| A2-50 / A4-50 | 500 | 210 |
| A2-70 / A4-70 | 700 | 450 |
| A2-80 / A4-80 | 800 | 600 |
Kaynaklar ve doğrulama
Değerler ISO 898-1:2013 (cıvata), ISO 898-2 (somun) ve ISO 3506-1 (paslanmaz) standartlarındaki en az değerlerdir. Yükler gerilme kesit alanı ile en az gerilmenin çarpımıdır ve ISO 898-1 tablolarıyla %0,5 içinde örtüşür.
Sık sorulan sorular
8.8 cıvata ne demek?
Çekme dayanımı 800 MPa, akma dayanımı bunun %80'i yani 640 MPa olan çelik cıvata demektir. Yapı ve makinede en yaygın sınıftır.
10.9 ile 12.9 cıvata farkı nedir?
10.9 en az 1040 MPa, 12.9 en az 1220 MPa çekme dayanımındadır. 12.9 daha dayanıklıdır ama daha gevrektir ve hidrojen gevrekliğine daha duyarlıdır; genellikle imbus başlı cıvatalarda kullanılır.
M12 8.8 cıvata kaç kg taşır?
En az kopma yükü yaklaşık 67,4 kN'dur (≈ 6,9 ton-kuvvet). Bu koptuğu yüktür; güvenli çalışma yükü güvenlik katsayısına ve bağlantı tipine bağlı olarak çok daha düşüktür.
Hangi somun kullanılmalı?
Cıvata sınıfının ilk sayısına eşit ya da daha yüksek sınıflı somun: 8.8 cıvataya 8, 10.9'a 10, 12.9'a 12 sınıfı somun.