Krom temel bilgileri
- Sembol
- Cr
- Atom numarası
- 24
- Atom kütlesi
- 51,996 u
- Kategori
- Geçiş metali
- Periyot
- 4
- Grup
- 6
- Erime noktası
- 1907 °C (3.464,6 °F · 2.180,15 K)
- Kaynama noktası
- 2671 °C (4.839,8 °F · 2.944,15 K)
- Yoğunluk
- 7,15 g/cm³
- Elektron dizilimi
- [Ar] 3d⁵ 4s¹
Krom, parlak, sert ve son derece korozyona dayanıklı bir metaldir; adı Yunanca 'renk' anlamına gelen 'chroma'dan gelir çünkü bileşikleri canlı, çeşitli renklerde bulunur.
Paslanmaz çeliğin parlak, ayna gibi yüzeyi ve pas tutmama özelliği doğrudan içerdiği krom miktarından kaynaklanır.
Paslanmaz çeliği koruyan görünmez tabaka
Paslanmaz çeliğin sırrı, içerdiği kromun havadaki oksijenle tepkimeye girip yüzeyde son derece ince, görünmez ve kendini yenileyen bir krom oksit tabakası oluşturmasıdır. Bu 'pasif film', altındaki demiri havadan ve nemden izole ederek paslanmayı önler.
Çelik çizilse bile bu koruyucu tabaka saniyeler içinde kendini yeniden oluşturur -- bu yüzden paslanmaz çelik yıllarca parlak kalabilir.
Yakut, zümrüt ve krom sarısı: renklerin sırrı
Krom bileşikleri olağanüstü canlı renkler üretir ve adı da (Yunanca 'chroma', renk) buradan gelir. İlginç bir gerçek: yakut taşının kırmızı rengi, kristal yapısındaki eser miktarda krom safsızlığından kaynaklanır -- krom olmasa yakut renksiz korindon olurdu.
19. yüzyılda ressamlar tarafından çok tercih edilen parlak sarı 'krom sarısı' pigmenti de kurşun kromat bileşiğinden elde edilir; Van Gogh'un Ayçiçekleri tablolarındaki canlı sarı tonların kaynağı budur.
Krom(III) ile krom(VI): aynı element, farklı tehlike
Kromun kimyasal davranışı, hangi yükseltgenme basamağında bulunduğuna göre çarpıcı biçimde değişir. Üç değerlikli krom (Cr³⁺) insan vücudunda eser miktarda gerekli, nispeten zararsız bir mineraldir.
Altı değerlikli krom (Cr⁶⁺) bileşikleri ise oldukça toksik ve kanserojendir; bu bileşikler tarihsel olarak bazı endüstriyel kaplama işlemlerinde kullanılmış, günümüzde ise sıkı çevre düzenlemeleriyle sınırlandırılmıştır.
Krom nerelerde kullanılır?
- Paslanmaz çelik üretiminde (korozyona dayanıklılık sağlayan ana element)
- Krom kaplama (musluk, jant gibi parlak dekoratif yüzeyler)
- Pigment üretiminde (krom sarısı, krom yeşili)
- Deri tabaklama işleminde
Krom tarih çizelgesi
Vauquelin'in keşfi
Louis Nicolas Vauquelin, Sibirya'dan gelen kızıl kurşun cevherinden krom elementini izole etti.
Paslanmaz çeliğin icadı
Harry Brearley'in kroma eklenen demirin paslanmaya karşı olağanüstü dirençli olduğunu keşfetmesiyle paslanmaz çelik üretime girdi.
İlgili elementler
Kaynaklar
Atom kütleleri IUPAC'ın (Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği) standart atom ağırlıkları tablosuna dayanır.
← Periyodik tabloya dön