De data-opslageenheid (informatie) drukt de hoeveelheid informatie uit die in een computersysteem wordt opgeslagen of verwerkt. De meest basale eenheid is het bit; acht bits samen vormen een byte.
Bij opslag en internetsnelheid komen zowel decimale eenheden (grondtal 1000) zoals kilobyte, megabyte, gigabyte en terabyte, als binaire eenheden (grondtal 1024) zoals kibibyte, mebibyte en gibibyte gebruikt door besturingssystemen, voor -- het verschil tussen deze twee systemen is de belangrijkste reden waarom een gekochte schijf 'minder' ruimte lijkt te hebben.
- Kleinste eenheid
- Bit (0 of 1)
- Basiseenheid
- Byte = 8 bit
- Decimaal systeem (SI)
- 1 KB = 1000 byte, 1 MB = 1000 KB
- Binair systeem (IEC)
- 1 KiB = 1024 byte, 1 MiB = 1024 KiB
- Verschil tussen 1000 en 1024
- ≈7,4% verschil tussen 1 GB (decimaal) en 1 GiB (binair)
Wat zijn bit en byte?
Het bit (binair cijfer) is de kleinste informatie-eenheid die een computer kan verwerken en kan slechts twee waarden aannemen: 0 of 1. Acht bits samen vormen een byte; een byte kan 256 (2⁸) verschillende waarden voorstellen -- voldoende om bijvoorbeeld een tekstteken te coderen.
Bit wordt meestal afgekort met een kleine 'b' en byte met een hoofdletter 'B'; dit onderscheid kan verwarring veroorzaken, vooral tussen internetsnelheden (Mbps = megabit per seconde) en bestandsgrootte (MB = megabyte) -- een internetverbinding van 100 Mbps komt theoretisch overeen met een downloadsnelheid van ongeveer 12,5 MB per seconde (100 ÷ 8).
Waarom bestaan er twee verschillende eenheidsystemen?
Omdat computers in het binaire stelsel werken, is geheugenadressering van nature gekoppeld aan machten van 2 (zoals 1024, 1.048.576). Daarom heeft de softwarewereld historisch 'kilobyte' opgevat als 1024 byte.
Schijffabrikanten geven, om marketing- en rekenredenen, de voorkeur aan het decimale SI-voorvoegsel (grondtal 1000) -- een door een fabrikant als '1 TB' aangeprezen schijf bevat in werkelijkheid exact 1.000.000.000.000 byte, maar omdat het besturingssysteem in grondtal 1024 rekent, toont het scherm een kleiner getal, zoals '931 GB'.
De IEC-standaard: KiB, MiB, GiB
Om deze verwarring op te lossen, heeft de Internationale Elektrotechnische Commissie (IEC) in 1998 aparte namen (kibibyte, mebibyte, gibibyte, tebibyte) en symbolen (KiB, MiB, GiB, TiB) gestandaardiseerd voor eenheden op binaire basis.
Volgens deze standaard zouden de traditionele voorvoegsels KB/MB/GB alleen in decimale zin (grondtal 1000) moeten worden gebruikt, en zou voor waarden op basis van 1024 de voorkeur uitgaan naar 'binaire' voorvoegsels zoals KiB/MiB/GiB. In het dagelijks gebruik en in veel programma's wordt dit onderscheid echter nog niet consistent toegepast.
Waarom groeit het verschil tussen 1000 en 1024?
Terwijl op kilobyteniveau (1000 tegen 1024) het verschil slechts 2,4% is, neemt dit verschil bij elke hogere eenheid toe: op megabyteniveau is het ≈4,9%, op gigabyteniveau ≈7,4%, en op terabyteniveau loopt het op tot ≈10%.
Daarom wordt bij grote opslagcapaciteiten (zoals een schijf van 1 TB) het verschil tussen de decimale en binaire berekening groot genoeg om de gebruiker het zichtbare gevoel te geven 'minder ruimte' te hebben (een verschil van ongeveer 90 GB).
Op bits gebaseerde opslageenheden: kilobit, megabit, gigabit
Internetproviders drukken de verbindingssnelheid meestal uit in op bits gebaseerde eenheden (kilobit per seconde, megabit per seconde, gigabit per seconde); dit is een historische traditie in netwerktechniek.
Omdat gebruikers de downloadsnelheid van een bestand meestal in bytes verwachten (MB per seconde), kan het niet weten dat een verbinding van '100 Mbps' een werkelijke downloadsnelheid van ongeveer 12,5 MB per seconde heeft, de valse indruk wekken dat de verbinding 'traag' is.
Gegevensgroottes in het dagelijks leven
Een tekstdocument (een pagina) neemt meestal enkele kilobytes in beslag, een gecomprimeerde foto (JPEG) enkele megabytes, en een gecomprimeerd muziekbestand (MP3) gemiddeld 3 tot 5 megabytes.
Een film in standaarddefinitie (HD) kan tussen 1 en 4 gigabytes innemen, en een film in 4K-resolutie ongeveer tussen 15 en 25 gigabytes; deze verschillen varieren op basis van resolutie en compressiemethode.
De geschiedenis van de data-opslageenheid
De eerste harde schijf die IBM in 1956 introduceerde (de RAMAC 305) had een capaciteit van ongeveer 3,75 megabyte en nam de ruimte van een hele kamer in beslag. Vandaag de dag kan een microSD-kaart miljoenen keren die capaciteit bevatten binnen de afmetingen van een handpalm.
Deze enorme capaciteitstoename is nauw verbonden met zowel de vooruitgang in opslagtechnologie (zoals de overgang van magnetische schijven naar flashgeheugen) als de voortdurende daling van de kosten per eenheid.
Vergelijkingstabel van eenheden
| Eenheid | Symbool | SI-referentie | Systeem | Veelvoorkomend gebruik |
|---|---|---|---|---|
| Bit | bit | 0,125 byte | Binair | Netwerksnelheid (bps, Mbps) |
| Byte | B | 1 byte (8 bit) | Basiseenheid | Basiseenheid van bestandsgrootte |
| Kilobyte | KB | 1000 byte | Decimaal (SI) | Tekstdocumenten |
| Kibibyte | KiB | 1024 byte | Binair (IEC) | Geheugenweergave besturingssysteem |
| Megabyte | MB | 1.000.000 byte | Decimaal (SI) | Foto- en muziekbestanden |
| Mebibyte | MiB | 1.048.576 byte | Binair (IEC) | RAM-geheugencapaciteit |
| Gigabyte | GB | 1.000.000.000 byte | Decimaal (SI) | Schijfcapaciteit (fabrikantlabel) |
| Gibibyte | GiB | 1.073.741.824 byte | Binair (IEC) | Schijfweergave besturingssysteem |
| Terabyte | TB | 1.000.000.000.000 byte | Decimaal (SI) | Grootschalige opslag |
| Petabyte | PB | 1.000.000.000.000.000 byte | Decimaal (SI) | Datacenters en cloudopslag |
Bronnen
De definities en omrekenwaarden op deze pagina zijn gebaseerd op erkende officiële metrologische referenties.