Son tizimlari nima, qanday ishlaydi?
Kundalik hayotda ishlatadigan o'nlik (decimal) tizim 10 ta raqamdan (0-9) foydalanadi. Kompyuterlar esa ma'lumotni ikkilik (binary) tizimda, faqat 0 va 1 raqamlari bilan ifodalaydi. Sakkizlik (octal) va o'n oltilik (hexadecimal) tizimlar uzun ikkilik sonlarni qisqaroq va o'qish uchun qulayroq ko'rsatish uchun ishlatiladi — ayniqsa dasturlash, tarmoq manzillashuvi va rang kodlarida tez-tez uchraydi.
Sonning tizimini o'zgartirish uning qiymatini emas, faqat ko'rsatish shaklini o'zgartiradi. Masalan, o'nlik tizimda 10 soni ikkilik tizimda 1010, o'n oltilik tizimda esa A deb yoziladi — barchasi bir xil miqdorni ifodalaydi.
Ikkilik sonlar bilan qo'shish, ayirish, ko'paytirish qanday qilinadi?
Ikkilik arifmetika o'nlik tizimdagi amallar bilan bir xil mantiqda ishlaydi; yagona farq har bir xona faqat 0 yoki 1 bo'lishi mumkinligidir. Bu vosita kiritgan ikkita ikkilik soningizni orqa fonda o'nlik tizimga o'girib amalni bajaradi, natijani yana ikkilik ko'rinishda ko'rsatadi.
Tez-tez So'raladigan Savollar
Ikkilik (binary) son tizimi nima?
Ikkilik tizim faqat 0 va 1 raqamlarini ishlatadigan son ko'rsatish shaklidir. Kompyuterlar ma'lumotni elektron sxemalarda ikki holat (yoniq/o'chiq) bilan ifodalagani uchun asosan ikkilik tizimdan foydalanadi.
O'n oltilik (hexadecimal) tizim qayerda ishlatiladi?
O'n oltilik tizim 0-9 raqamlari bilan A-F harflarini ishlatadi. Rang kodlari (#FF00FF kabi), xotira manzillari va past darajali dasturlashda ikkilik sonlarni qisqaroq va o'qish uchun qulayroq ko'rsatish uchun qo'llaniladi.
Nega manfiy natija beradigan ayirish qo'llab-quvvatlanmaydi?
Bu vosita ishorasiz (unsigned) ikkilik arifmetikadan foydalanadi; shuning uchun ayirish amalida katta sonni avval kiritishingiz kerak. Ishorali manfiy son ko'rinishi (two's complement) bu vositaning qamroviga kirmaydi.