Birliklar va o'lchovlar
Birliklar Qo'llanmasi
223 o'lchov birligining ta'rifi, belgisi, tarixi va tegishli aylantirish vositalari.Uzunlik birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- mMetrMetr -- uzunlikning xalqaro SI asosiy birligi.
- kmKilometrKilometr -- 1000 metrga teng uzunlik birligi, uzoq masofalarni ifodalash uchun ishlatiladi.
- cmSantimetrSantimetr metrning yuzdan bir qismiga teng uzunlik birligi.
- dmDesimetrDesimetr metrning o'ndan bir qismiga teng uzunlik birligi. Kundalik hayotda kam ishlatilsa-da, litr hajm birligi bilan bevosita bog'liq (1 litr = 1 kub desimetr).
- mmMillimetrMillimetr metrning mingdan bir qismiga teng uzunlik birligi, texnik o'lchovlarda ishlatiladi.
- µmMikrometrMikrometr metrning milliondan bir qismiga teng, juda kichik o'lchovlar uchun ishlatiladi.
- nmNanometrNanometr metrning milliarddan bir qismiga teng, atom va molekulalarni o'lchashda ishlatiladi.
- pmPikometrPikometr metrning trilliondan bir qismiga teng, atom va atomlararo masofalarni ifodalash uchun ishlatiladigan juda kichik uzunlik birligi.
- ftFutFut AQSH va Buyuk Britaniyada keng qo'llaniladigan an'anaviy uzunlik birligi.
- inDyumDyum kichik uzunlik birligi bo'lib, ekran o'lchamlarini ifodalashda keng qo'llaniladi.
- ydYardYard AQSH va Buyuk Britaniyada matolar va sport maydonlarini o'lchashda ishlatiladi.
- miMilyaMilya AQSH va Buyuk Britaniyada yo'l masofalarini o'lchashda keng qo'llaniladigan uzunlik birligi.
- nmiDengiz MiliDengiz mili dengizchilik va aviatsiyada ishlatiladigan, Yerning kenglik doirasiga asoslangan uzunlik birligi. Aniq 1852 metrga teng.
- furFurlongFurlong 201,168 metrga (660 futga) teng uzunlik birligi. Hozirgi kunda eng ko'p ot poygasi masofalarini ifodalashda ishlatiladi.
- AUAstronomik BirlikAstronomik Birlik (AU) Quyosh sistemasi ichidagi masofalarni ifodalash uchun ishlatiladigan uzunlik birligi; taxminan Yer-Quyosh o'rtacha masofasiga teng.
- lyYorug'lik YiliYorug'lik yili yorug'likning vakuumda bir yil davomida bosib o'tgan masofasini ifodalovchi uzunlik birligi; yulduzlar va galaktikalar orasidagi masofalarni ifodalash uchun ishlatiladi.
- pcParsekParsek professional astronomlar yulduzlararo masofalarni ifodalash uchun afzal ko'radigan uzunlik birligi; taxminan 3,26 yorug'lik yiliga teng.
- ÅAngstremAngstrem (Å) atomlar va molekulalar masshtabidagi masofalarni ifodalash uchun ishlatiladigan juda kichik uzunlik birligi.
- ftmFatomFatom, ayniqsa dengizchilikda suv chuqurligini o'lchash uchun ishlatiladigan uzunlik birligi. 1 fatom 1,8288 metrga teng.
- gazGazGaz — Buxoro, Xiva va Qo'qon xonliklari davrida mato va umumiy uzunlik o'lchash uchun ishlatilgan an'anaviy o'lchov birligi, Turkiyadagi arshinning O'rta Osiyo hamkasbi.
- chaqirimChaqirimChaqirim — Rus "verst"ining O'rta Osiyodagi (o'zbek, qozoq, qirg'iz) analogi bo'lgan mesofa birligi.
- toshToshTosh — Buxoro, Xiva va Qo'qon manbalarida forscha "farsah"ning turkiycha muqobili sifatida ishlatilgan, uzoq masofa (piyoda yurish) birligi.
- farsahFarsahFarsah — asli forscha bo'lgan, lekin Buxoro va Xiva xonliklarining forscha rasmiy hujjatlarida ham qo'llanilgan uzoq masofa birligi.
- qadamQadamQadam — kundalik va yer o'lchovlarida taxminiy masofa uchun ishlatilgan, inson qadamiga asoslangan xalq o'lchov birligi.
- pusVizantiya FutiVizantiya futi Vizantiya imperiyasida bino va yer o'lchovlarida ishlatilgan uzunlik birligi.
- orgyiaVizantiya KulochiVizantiya kulochi inson qo'l uzunligiga taxminan teng bo'lgan kattaroq uzunlik birligi.
Hajm birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- LLitrLitr -- kundalik hayotda eng ko'p ishlatiladigan hajm birligi.
- m³Kub metrKub metr -- hajmning SI asosidagi birligi.
- dLDetsilitrDetsilitr litrning o'ndan bir qismiga teng hajm birligi. Yevropa oshxona retseptlarida keng qo'llaniladi.
- cLSantilitrSantilitr litrning yuzdan bir qismiga teng hajm birligi, ko'pincha ichimlik shishalari yorlig'ida ishlatiladi.
- osh qoshiqOsh QoshiqOsh qoshiq oshxonada retsept o'lchashda eng ko'p ishlatiladigan hajm birligi. Standart bitta osh qoshiq taxminan 15 mL ga teng.
- choy qoshiqChoy QoshiqChoy qoshiq oshxonada kichik miqdorli mahsulotlarni (tuz, ziravor, xamirturush) o'lchashda ishlatiladigan hajm birligi. Standart bitta choy qoshiq taxminan 5 mL ga teng.
- qtKvartaKvarta (AQSH) 1 gallonning to'rtdan bir qismiga teng suyuqlik hajm birligi.
- imp qtBritaniya KvartasiBritaniya kvartasi (Imperial Quart) Buyuk Britaniyada ishlatiladigan, AQSH kvartasidan taxminan 20% katta hajm birligi.
- fl ozSuyuqlik UntsiyasiSuyuqlik untsiyasi (AQSH) ichimlik, dori va parfyumeriya kabi kichik suyuqlik miqdorlarini ifodalash uchun ishlatiladigan hajm birligi.
- imp fl ozBritaniya Suyuqlik UntsiyasiBritaniya suyuqlik untsiyasi (Imperial Fluid Ounce) Buyuk Britaniyada ishlatiladigan, AQSH suyuqlik untsiyasidan taxminan 4% kichik hajm birligi.
- ptPintaPinta (AQSH) suyuqlik o'lchovida ishlatiladigan, 1 gallonning sakkizdan bir qismiga teng hajm birligi.
- imp ptBritaniya PintasiBritaniya pintasi (Imperial Pint) Buyuk Britaniyada ishlatiladigan, AQSH pintasidan taxminan 20% katta hajm birligi; Britaniya pivo madaniyatida alohida o'rin tutadi.
- pkPekPek qishloq xo'jaligi mahsulotlarini (ayniqsa meva va sabzavot) o'lchashda ishlatiladigan, 1 bushelning to'rtdan bir qismiga teng hajm birligi.
- buBushelBushel g'alla savdosida ishlatiladigan hajm/og'irlik birligi; hozirda tovar bozorlarida amalda og'irlik birligi vazifasini bajaradi.
- imp galBritaniya GalloniBritaniya galloni (Imperial Gallon) Buyuk Britaniya va ba'zi Hamdo'stlik davlatlarida ishlatiladigan suyuqlik hajm birligi; AQSH gallonidan taxminan 20% katta.
- mLMillilitrMillilitr litrning mingdan bir qismiga teng kichik hajm birligi.
- cm³Kub SantimetrKub santimetr millilitrga to'liq teng bo'lgan kichik hajm birligi.
- ft³Kub FutKub fut AQSH qurilish va konditsioner texnikasida ishlatiladigan an'anaviy hajm birligi.
- in³Kub DyumKub dyum eski AQSH avtomobil dvigatellari hajmini ifodalashda ishlatiladigan kichik hajm birligi.
- galGallonGallon AQSH va Buyuk Britaniyada suyuqliklarni o'lchashda keng qo'llaniladigan an'anaviy hajm birligi.
- bblBarrelBarrel xalqaro neft savdosida ishlatiladigan standartlashtirilgan hajm birligi.
Massa (Og'irlik) birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- kgKilogrammKilogramm -- massaning SI asosiy birligi.
- gGrammGramm -- kilogrammning mingdan bir qismi, kichik massalarni o'lchash uchun ishlatiladi.
- mgMilligramMilligram gramning mingdan bir qismiga teng juda kichik massa birligi.
- tTonnaTonna 1000 kilogrammga teng katta massa birligi, yuk va sanoatda ishlatiladi.
- lbFuntFunt AQSH va Buyuk Britaniyada kundalik og'irlik o'lchovida keng qo'llaniladigan massa birligi.
- ozUntsiyaUntsiya kichik massalarni, ayniqsa oziq-ovqat va qimmatbaho metallarni o'lchashda ishlatiladi.
- qSentnerSentner 100 kilogrammga teng massa birligi. Qishloq xo'jaligida hosildorlik va yig'im-terim miqdorini ifodalashda keng qo'llaniladi.
- stStounStoun (stone) Buyuk Britaniya va Irlandiyada, ayniqsa inson tana vazni uchun ishlatiladigan massa birligi. 1 stoun 14 funtga (6,35029318 kg) teng.
- grGrainGrain tarixiy massa birligi bo'lib, hozirda eng ko'p o'q-dori/porox og'irligi va kamondan otishda o'q og'irligini ifodalash uchun ishlatiladi. 1 grain taxminan 64,8 milligrammga teng.
- DaDaltonDalton (Da) atom va molekulalarning massasini ifodalash uchun ishlatiladigan juda kichik massa birligi; uglerod-12 atomi massasining o'n ikkidan biriga teng.
- oztTroy UntsiyaTroy untsiya oltin, kumush va platina kabi qimmatbaho metallarni xalqaro bozorlarda tortish uchun ishlatiladigan maxsus massa birligi. Oddiy untsiyadan (28,35 g) farqli o'laroq, aniq 31,1034768 grammga teng.
- ctKaratKarat olmos, yoqut, zumrad kabi qimmatbaho toshlarning og'irligini ifodalash uchun ishlatiladigan massa birligi. 1 karat aniq 0,2 grammga (200 milligramm) teng.
- miskalMiskalMiskal Buxoro, Xiva va Qo'qon xonliklari davrida oltin, kumush va boshqa qimmatbaho narsalarni tortishda ishlatilgan an'anaviy massa birligi.
- pudPudPud — rus o'lchov tizimidan kelib chiqqan, 1894-yildagi rus metrologik islohotidan so'ng Turkistonda rasmiy massa birligiga aylangan katta og'irlik birligi.
- qadoqQadoqQadoq — rus funtining Turkistondagi mahalliy nomi, kundalik savdoda keng qo'llanilgan massa birligi.
- dirhamDirhamDirham Buxoro xonligining shariat asosidagi savdo-huquqiy amaliyotida miskalning 7/10 qismi sifatida belgilangan kichik massa birligi.
- botmonBotmonBotmon (batman) O'rta Osiyoda keng qo'llanilgan, lekin hududga qarab og'irligi juda katta farq qiladigan an'anaviy massa birligi.
- litraVizantiya LitrasiVizantiya litrasi Vizantiya imperiyasida ishlatilgan, Rim funtiga o'xshash massa birligi.
- ounkiaVizantiya UnsiyasiOunkia Vizantiya litrasining o'n ikkidan bir qismiga teng kichik massa birligi.
Ma'lumot Hajmi birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- BBaytBayt -- raqamli ma'lumot hajmining asosiy birligi, 8 bitdan iborat.
- kbitKilobitKilobit (kbit) 1000 bitga teng o'nlik asosdagi ma'lumot birligi; odatda ma'lumot uzatish tezligini ifodalash uchun ishlatiladi.
- MbitMegabitMegabit (Mbit) 1 000 000 bitga teng o'nlik asosdagi ma'lumot birligi; internet tezligi test natijalarining (Mbps) standart birligi.
- GbitGigabitGigabit (Gbit) 1 000 000 000 bitga teng o'nlik asosdagi ma'lumot birligi; optik tolali internet va lokal tarmoq (Ethernet) tezliklarining standart o'lchovi.
- TbitTerabitTerabit (Tbit) 1 000 000 000 000 bitga teng o'nlik asosdagi ma'lumot birligi; katta miqyosli tarmoq magistrali va ma'lumotlar markazi ulanishlarida ishlatiladi.
- KibitKibibitKibibit (Kibit) ikkilik (binary) sanoq tizimiga asoslangan ma'lumot birligi; 1 kibibit aynan 1024 bitga teng — o'nlik "kilobit"dan (1000 bit) farqli o'laroq.
- MibitMebibitMebibit (Mibit) 1024 kibibitga (ya'ni 1 048 576 bitga) teng ikkilik asosdagi ma'lumot birligi.
- GibitGibibitGibibit (Gibit) 1024 mebibitga (ya'ni 1 073 741 824 bitga) teng ikkilik asosdagi ma'lumot birligi.
- TibitTebibitTebibit (Tibit) 1024 gibibitga (ya'ni taxminan 1,1 trillion bitga) teng ikkilik asosdagi ma'lumot birligi.
- bitBitBit raqamli ma'lumot qayta ishlashning eng kichik birligi bo'lib, 0 yoki 1 qiymatini oladi.
- KBKilobaytKilobayt taxminan 1000 baytga teng, kichik fayllar va dastlabki xotira qurilmalari uchun ishlatilgan.
- MBMegabaytMegabayt taxminan bir million baytga teng, o'rtacha fayllar, masalan rasm yoki hujjatlar uchun ishlatiladi.
- GBGigabaytGigabayt taxminan bir milliard baytga teng, zamonaviy xotira qurilmalari va ma'lumot hajmini ko'rsatishda ishlatiladi.
- TBTerabaytTerabayt taxminan bir trillion baytga teng, katta xotira qurilmalari uchun ishlatiladigan birlik.
- PBPetabaytPetabayt taxminan 1000 terabaytga teng, ma'lumot markazlaridagi juda katta xotira sig'imlari uchun ishlatiladi.
- KiBKibibaytKibibayt aynan 1024 baytga teng aniq binar birlik bo'lib, o'nlik kilobayt bilan chalkashishning oldini oladi.
- MiBMebibaytMebibayt aynan 1024 kibibaytga teng aniq binar birlik.
- GiBGibibaytGibibayt aynan 1024 mebibaytga teng aniq binar birlik.
- TiBTebibaytTebibayt aynan 1024 gibibaytga teng aniq binar birlik.
Bosim birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- PaPaskalPaskal -- bosimning SI asosiy birligi.
- kPaKilopaskalKilopaskal 1000 paskalga teng, amaliy bosim o'lchovlarida keng qo'llaniladi.
- MPaMegapaskalMegapaskal (MPa) 1 000 000 paskalga teng bosim birligi; material mustahkamligi va muhandislik hisob-kitoblarida eng ko'p ishlatiladigan bosim birliklaridan biri.
- hPaGektopaskalGektopaskal (hPa) 100 paskalga teng bosim birligi va meteorologiyada atmosfera bosimini ifodalashning xalqaro standarti.
- atTexnik AtmosferaTexnik atmosfera ayniqsa Yevropa va sobiq Sovet muhandislik adabiyotida ishlatilgan, kilogram-kuch/kvadrat santimetrga teng bosim birligi.
- mmH2OSuv Ustuni MillimetriSuv ustuni millimetri past bosim farqlarini (ayniqsa ventilyatsiya kanallarida) aniq ifodalash uchun ishlatiladigan bosim birligi.
- TorrTorrTorr ayniqsa vakuum texnologiyasi va laboratoriya sharoitida ishlatiladigan bosim birligi; simob ustuni millimetriga amalda deyarli teng.
- barBarBar taxminan atmosfera bosimiga teng amaliy bosim birligi.
- mbarMillibarMillibar meteorologiyada havo bosimini ko'rsatishda keng qo'llaniladigan bosim birligi.
- atmAtmosferaAtmosfera dengiz sathidagi o'rtacha havo bosimiga taxminan teng bosim birligi.
- psiPSIPSI (funt/kvadrat dyum) AQSHda shina bosimi va sanoat spetsifikatsiyalarida ishlatiladi.
- mmHgSimob Ustuni MillimetriSimob ustuni millimetri tibbiyotda qon bosimini o'lchashda hali ham ishlatiladigan an'anaviy bosim birligi.
- kgf/cm²Kilogram-Kuch/Kvadrat SantimetrKilogram-kuch/kvadrat santimetr eski shina bosimi va asbob ko'rsatkichlarida uchraydigan an'anaviy bosim birligi.
Yuza (Maydon) birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- m²Kvadrat metrKvadrat metr -- yuzaning SI asosidagi birligi.
- haGektarGektar -- 10 000 kvadrat metrga teng, yer va qishloq xo'jaligi maydonlarini o'lchash uchun ishlatiladigan katta yuza birligi.
- cm²Kvadrat SantimetrKvadrat santimetr kichik yuzalarni o'lchashda ishlatiladigan birlik.
- mm²Kvadrat MillimetrKvadrat millimetr juda kichik yuzalarni aniq o'lchash uchun ishlatiladi.
- km²Kvadrat KilometrKvadrat kilometr davlat, shahar va katta hududlarning yuzasini o'lchashda ishlatiladi.
- aSotixSotix 100 kvadrat metrga teng, O'zbekistonda uy-joy va yer uchastkasi o'lchamlarini ifodalash uchun eng ko'p ishlatiladigan yuza birligi.
- yd²Kvadrat YardKvadrat yard Angliya va Amerika o'lchov tizimlarida ishlatiladigan, bir tomoni bir yard (0,9144 m) bo'lgan kvadrat maydoniga teng birlik.
- ft²Kvadrat FutKvadrat fut AQSHda uy-joy va qurilish yuzasini o'lchashda keng qo'llaniladi.
- in²Kvadrat DyumKvadrat dyum kichik yuzalarni o'lchashda ishlatiladigan an'anaviy birlik.
- acAkrAkr AQSH va Buyuk Britaniyada qishloq xo'jaligi yerlarini o'lchashda ishlatiladigan katta yuza birligi.
- donumDonumDonum Turkiya va Yaqin Sharqda qishloq xo'jaligi yerlarini o'lchashda ishlatiladigan mintaqaviy birlik.
- dekarDekarDekar 1000 kvadrat metrga teng mintaqaviy yuza birligi, Bolqon va Sharqiy O'rta yer dengizi hududlarida keng tarqalgan.
Energiya birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- JJoulJoul -- energiyaning SI asosiy birligi.
- kJKilojoulKilojoul 1000 joulga teng bo'lib, oziq-ovqat energiya qiymatini ko'rsatishda keng ishlatiladi.
- MJMegajoulMegajoul katta energiya miqdorlarini (yoqilg'i energiya miqdori, oziq-ovqat energiyasi kabi) ifodalash uchun ishlatiladigan, joulning million barobariga teng SI birligi.
- thTermTerm tabiiy gaz hisob-fakturalarida (ayniqsa AQSH va Buyuk Britaniyada) ishlatiladigan an'anaviy energiya birligi.
- quad BTUKvadrillion BTUKvadrillion BTU (quad) milliy va global energiya statistikasida ishlatiladigan, juda katta miqyosdagi energiya miqdorlarini ifodalovchi birlik.
- eVElektronvoltElektronvolt (eV) bitta elektronning 1 voltlik potensial farqidan o'tayotganda oladigan kinetik energiyasini ifodalovchi, subatom va zarralar fizikasida ishlatiladigan energiya birligi.
- WhVatt-SoatVatt-soat amaliy energiya birligi bo'lib, bir vatt quvvatda bir soat davomida sarflangan energiyani bildiradi.
- kWhKilovatt-SoatKilovatt-soat elektr energiyasi hisoblarida keng qo'llaniladigan amaliy energiya birligi.
- calKaloriyaKaloriya dastlab issiqlik miqdorini ko'rsatish uchun ishlatilgan an'anaviy energiya birligi.
- kcalKilokaloriyaKilokaloriya 1000 kaloriyaga teng bo'lib, oziq-ovqat qadoqlarida ishlatiladigan energiya birligi.
- BtuBTUBTU (Britaniya issiqlik birligi) AQSHda isitish va sovutish qurilmalarida ishlatiladigan an'anaviy energiya birligi.
Tezlik birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- km/soatKilometr/soatKm/soat -- avtomobil tezligini ifodalashda dunyo bo'ylab eng ko'p ishlatiladigan tezlik birligi.
- km/sKilometr/SoniyaKilometr/soniya juda yuqori tezliklarni (sun'iy yo'ldosh, raketa, osmon jismi tezliklari kabi) ifodalash uchun ishlatiladigan metrik tezlik birligi.
- ft/sFut/SoniyaFut/soniya Angliya va Amerika o'lchov tizimida tezlikni ifodalovchi birlik; ayniqsa AQSHda o'q tezligi va suyuqlik oqimi tezligi o'lchovlarida ishlatiladi.
- m/daqMetr/DaqiqaMetr/daqiqa ayniqsa konveyer lenta va eskalator kabi past tezlikdagi tizimlarning tezligini ifodalash uchun ishlatiladigan metrik birlik.
- km/daqKilometr/DaqiqaKilometr/daqiqa o'rta-yuqori tezliklarni (poyezd, samolyot kabi) ifodalash uchun ishlatiladigan, kundalik hayotda kamroq uchraydigan metrik tezlik birligi.
- sm/sSantimetr/SoniyaSantimetr/soniya past tezliklarni (laboratoriya suyuqlik tajribalari, kichik robototexnika tizimlari kabi) aniq ifodalash uchun ishlatiladigan metrik birlik.
- m/sMetr/SoniyaMetr/soniya tezlikning SI asosiy birligi, fan va texnikada ishlatiladi.
- mphMilya/SoatMilya/soat AQSH va Buyuk Britaniya yo'l harakatida ishlatiladigan tezlik birligi.
- uzelUzelUzel dengiz va havo navigatsiyasida ishlatiladigan, bir dengiz milyasi/soatga teng tezlik birligi.
- cYorug'lik TezligiYorug'lik tezligi vakuumda yorug'lik tarqalish tezligi bo'lib, fundamental fizik konstanta hisoblanadi.
Elektr birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- VVoltVolt -- elektr kuchlanishining SI asosiy birligi.
- AAmperAmper -- elektr tokining SI asosiy birligi.
- kVKilovoltKilovolt 1000 voltga teng, yuqori kuchlanish tizimlarida ishlatiladigan birlik.
- mAMilliamperMilliamper amperning mingdan bir qismiga teng, kichik tok kuchlarini o'lchashda ishlatiladi.
- mVMillivoltMillivolt voltning mingdan bir qismiga teng, kichik kuchlanish qiymatlari uchun ishlatiladi.
- kAKiloamperKiloamper 1000 amperga teng, qisqa tutashuv va chaqmoq oqimlari kabi katta toklarni o'lchashda ishlatiladi.
Harorat birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- °CSelsiySelsiy -- suvning muzlash nuqtasini 0°, qaynash nuqtasini 100° deb belgilaydigan keng tarqalgan harorat shkalasi.
- KKelvinKelvin -- haroratning SI asosiy birligi, mutlaq nol nuqtasidan boshlanadi.
- °RRankinRankin — Farengeyt daraja oralig'idan foydalanadigan, nol nuqtasi mutlaq nolga to'g'ri keladigan mutlaq harorat shkalasi; asosan AQSH muhandislik hisob-kitoblarida ishlatiladi.
- °RéReomyurReomyur suvning muzlash nuqtasini 0, qaynash nuqtasini 80 daraja deb belgilaydigan, tarixan Yevropada keng qo'llanilgan harorat shkalasi.
- °FFarengeytFarengeyt AQSHda kundalik harorat o'lchovida keng qo'llaniladigan harorat shkalasi.
Vaqt birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- sSoniyaSoniya -- vaqtning SI asosiy birligi.
- msMillisoniyaMillisoniya soniyaning mingdan bir qismiga teng, aniq vaqt o'lchovlarida (kompyuter ishlov berish vaqti, sport xronometrаji kabi) ishlatiladigan vaqt birligi.
- soatSoatSoat -- 60 daqiqaga teng, kundalik hayotda eng ko'p ishlatiladigan vaqt birligi.
- minDaqiqaDaqiqa 60 soniyaga teng, kundalik vaqt hisobida keng qo'llaniladigan vaqt birligi.
- kunKunKun bir marta to'liq yer aylanishiga teng vaqt birligi.
Quvvat birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- WVattVatt quvvatning SI birligi bo'lib, James Vatt nomi bilan atalgan.
- kWKilovattKilovatt 1000 vattga teng, motor va uskunalar quvvatini ko'rsatishda keng qo'llaniladi.
- MWMegavattMegavatt bir million vattga teng, elektr stansiyalari va yirik sanoat quvvatini ko'rsatishda ishlatiladi.
- ot kuchiOt KuchiOt kuchi Yevropa avtomobil texnikasida keng qo'llaniladigan an'anaviy quvvat birligi.
- HPMexanik Ot KuchiMexanik ot kuchi metrik ot kuchidan biroz farq qiladigan britaniya-amerika quvvat birligi.
Sig'im birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- FFaradFarad elektr sig'imining SI birligi bo'lib, Maykl Faradey nomi bilan atalgan.
- mFMillifaradMillifarad faradning mingdan bir qismiga teng, katta energiya kondensatorlarida ishlatiladi.
- µFMikrofaradMikrofarad faradning milliondan bir qismiga teng, kundalik elektron kondensatorlarda eng ko'p ishlatiladigan birlik.
- nFNanofaradNanofarad faradning milliarddan bir qismiga teng, yuqori chastotali sxemalarda kichik kondensatorlar uchun ishlatiladi.
- pFPikofaradPikofarad faradning trilliondan bir qismiga teng, aniqlik sxemalaridagi eng kichik kondensator qiymatlari uchun.
Oltin Karati (Sinov) birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- 24K24 Karat Oltin24 karat -- 100% sof oltinni bildiradi, eng yuqori tozalik darajasi.
- 22K22 Karat Oltin22 karat 91,7% sof oltindan iborat qotishma bo'lib, tozalik va qattiqlik o'rtasida yaxshi muvozanat hisoblanadi.
- 18K18 Karat Oltin18 karat 75% sof oltindan iborat qotishma bo'lib, qattiqlik va qiymat o'rtasida yaxshi muvozanatni ta'minlaydi.
- 14K14 Karat Oltin14 karat 58,3% sof oltindan iborat qotishma bo'lib, yuqori karatlarga qaraganda ancha chidamli va arzon.
Burchak birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- radRadianRadian tekis burchaklar uchun SI birligi bo'lib, yoy uzunligi va radius nisbatiga asoslanadi.
- °DarajaDaraja kundalik hayotda eng ko'p ishlatiladigan burchak birligi, to'liq aylana 360 darajaga teng.
- gonGradGrad to'liq aylanani 400 qismga bo'lib, asosan geodeziyada ishlatiladi.
- aylanishTo'liq AylanishTo'liq aylanish bir nuqta atrofida to'liq aylanishga, ya'ni 360 darajaga teng.
Chastota birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- HzGertsGerts chastotaning SI birligi bo'lib, soniyadagi tebranishlar sonini bildiradi.
- kHzKilogertsKilogerts 1000 gertsga teng bo'lib, o'rta chastotali audio signallar uchun ishlatiladi.
- MHzMegagertsMegagerts bir million gertsga teng bo'lib, radioto'lqin va protsessor chastotalari uchun ishlatiladi.
- GHzGigagertsGigagerts bir milliard gertsga teng bo'lib, zamonaviy protsessor chastotalari uchun ishlatiladigan birlik.
Elektr Zaryadi birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- CKulonKulon elektr zaryadining SI birligi bo'lib, Sharl Ogusten de Kulon nomi bilan atalgan.
- mCMillikulonMillikulon kulonning mingdan bir qismiga teng, o'rta zaryad qiymatlari uchun ishlatiladi.
- µCMikrokulonMikrokulon kulonning milliondan bir qismiga teng, elektronikadagi kichikroq zaryad qiymatlari uchun ishlatiladi.
- nCNanokulonNanokulon kulonning milliarddan bir qismiga teng, juda kichik zaryad qiymatlari uchun ishlatiladi.
Kumush Sofligi (Proba) birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- 999999 Sof Kumush999 sof kumush 99,9% tozalikda, deyarli to'liq sof kumushdir. "Ingichka kumush" (fine silver) deb ham ataladi; juda yumshoq bo'lgani uchun zargarlikdan ko'ra quyma va investitsiya mahsulotlarida afzal ko'riladi.
- 925925 Sterling Kumush925 kumush tarkibining 92,5% sof kumush, qolgani odatda misdan iborat qotishma. Dunyo bo'ylab "sterling kumush" (sterling silver) nomi bilan tanilgan va zargarlikda eng ko'p ishlatiladigan kumush standarti.
- 900900 Kumush900 kumush tarkibining 90% sof kumushdan iborat qotishma. Tarixan "tanga kumushi" (coin silver) deb atalgan; 1965-yilgacha ko'p mamlakatlarning tangalarida shu ulush ishlatilgan.
- 800800 Kumush800 kumush tarkibining 80% sof kumushdan iborat, nisbatan pastroq soflikdagi qotishma.
Tezlanish birliklari
Aylantirishlarni ko'rishBurchak Tezligi birliklari
Aylantirishlarni ko'rishTork birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- N·mNyuton-MetrNyuton-metr torkning SI birligi bo'lib, murvat ulanishlari va motorlarda ishlatiladi.
- kgf·mKilogram-Kuch-MetrKilogram-kuch-metr eski texnik qo'llanmalarda hali ham uchraydigan an'anaviy tork birligi.
- lb·ftFunt-FutFunt-fut AQSHda motor va asboblar uchun ishlatiladigan angliya-amerika tork birligi.
Hajmiy Sarf birliklari
Aylantirishlarni ko'rishQarshilik birliklari
Aylantirishlarni ko'rishInduktivlik birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- HGenriGenri induktivlikning SI birligi bo'lib, Jozef Genri nomi bilan atalgan.
- mHMilligenriMilligenri genrining mingdan bir qismiga teng, o'rta induktivlik qiymatlari uchun ishlatiladi.
- µHMikrogenriMikrogenri genrining milliondan bir qismiga teng, yuqori chastotali sxemalardagi kichik g'altaklar uchun.
Zichlik birliklari
Aylantirishlarni ko'rishKuch birliklari
Aylantirishlarni ko'rishImpuls birliklari
Aylantirishlarni ko'rishDinamik Qovushqoqlik birliklari
Aylantirishlarni ko'rishKinematik Qovushqoqlik birliklari
Aylantirishlarni ko'rishMassaviy Sarf birliklari
Aylantirishlarni ko'rishIssiqlik O'tkazuvchanligi birliklari
Aylantirishlarni ko'rishIssiqlik Oqimi Zichligi birliklari
Aylantirishlarni ko'rishSolishtirma Issiqlik Sig'imi birliklari
Aylantirishlarni ko'rishSarf birliklari
Aylantirishlarni ko'rishMagnit Maydoni birliklari
Aylantirishlarni ko'rishMagnit Oqimi birliklari
Aylantirishlarni ko'rishQon Shakari birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- mmol/LMillimol/LitrMillimol/litr (mmol/L) qondagi shakar (glyukoza) darajasini bildirish uchun dunyo bo'ylab (AQSHdan tashqari) qo'llaniladigan SI birligidir. O'zbekistonda laboratoriya natijalari odatda mmol/L da beriladi.
- mg/dLMilligramm/DetsilitrMilligramm/detsilitr (mg/dL) qondagi shakar (glyukoza) darajasini bildirish uchun AQSHda va ko'plab boshqa mamlakatlarda qo'llaniladigan an'anaviy birlikdir.
D Vitamini birliklari
Aylantirishlarni ko'rish- nmol/LNanomol/LitrNanomol/litr (nmol/L) qon zardobidagi Vitamin D (25-gidroksivitamin D) darajasini bildirish uchun dunyo bo'ylab (AQSHdan tashqari) qo'llaniladigan SI birligidir.
- ng/mLNanogramm/MillilitrNanogramm/millilitr (ng/mL) qon zardobidagi Vitamin D (25-gidroksivitamin D) darajasini bildirish uchun AQSHda keng qo'llaniladigan an'anaviy birlikdir.