Bir karışımın içinde bir maddenin ne kadar bulunduğu farklı yerlerde farklı birimlerle yazılır: suyun sertliği derece ile, kan şekeri mg/dL ile, bir kirleticinin miktarı ppm ile. Bu sayfada en sık karşılaşılan dört konsantrasyon ölçüsü için ayrı çeviriciler var.
Yüzde, binde, ppm ve ppb
Yüzde yüzde bir, binde binde bir, ppm (parts per million) milyonda bir, ppb (parts per billion) milyarda bir parça demektir. Hepsi aynı oranın farklı büyüklükteki yazılışıdır: %1 = 10‰ = 10.000 ppm. Kütle oranında ppm, miligram/kilogram ile aynıdır; ppb de mikrogram/kilogram ile. Gıdalardaki kalıntı sınırları ve topraktaki ağır metaller bu yüzden mg/kg ile yazılır.
Suda çalışırken ppm çoğu zaman mg/L ile aynı kabul edilir, çünkü 1 litre su yaklaşık 1 kilogramdır. Havadaki gazlarda ise ppm hacimce orandır: atmosferdeki karbondioksitin 400 ppm'in üzerinde olduğu söylendiğinde havanın her milyon hacminin 400'ünün CO₂ olduğu kastedilir.
Binde (promil) en çok kanda alkol için duyulur. Türkiye'de özel araç sürücüleri için yasal sınır 0,50 promildir. Bir çözeltiyi istenen yüzdeye seyreltmek için alkol seyreltme hesaplama aracı kullanılabilir.
Oran birimleri karşılaştırma tablosu
| % | ‰ | ppm | ppb | mg/kg | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 yüzde | 1 | 10 | 10.000 | 10.000.000 | 10.000 |
| 1 binde | 0,1 | 1 | 1.000 | 1.000.000 | 1.000 |
| 1 ppm | 0,0001 | 0,001 | 1 | 1.000 | 1 |
| 1 ppb | 1 × 10⁻⁷ | 0,000001 | 0,001 | 1 | 0,001 |
| 1 miligram/kilogram | 0,0001 | 0,001 | 1 | 1.000 | 1 |
Bütün birimlerin ondalık oran karşılığı
- 1 Yüzde = 0,01 oran
- 1 Binde = 0,001 oran
- 1 ppm = 0,000001 oran
- 1 ppb = 1 × 10⁻⁹ oran
- 1 ppt = 1 × 10⁻¹² oran
- 1 Gram/kilogram = 0,001 oran
- 1 Miligram/kilogram = 0,000001 oran
- 1 Mikrogram/kilogram = 1 × 10⁻⁹ oran
- 1 ppq = 1 × 10⁻¹⁵ oran
- 1 Miligram/gram = 0,001 oran
- 1 Mikrogram/gram = 0,000001 oran
- 1 Nanogram/gram = 1 × 10⁻⁹ oran
- 1 Nanogram/kilogram = 1 × 10⁻¹² oran
Kan şekeri: mg/dL ve mmol/L
Türkiye'de ve ABD'de kan şekeri (glukoz) mg/dL ile, İngiltere, Kanada ve birçok Avrupa ülkesinde mmol/L ile yazılır. İkisi arasındaki çarpan glukozun mol kütlesinden gelir: 1 mmol/L, 18,016 mg/dL'dir. Pratikte mmol/L değerini 18 ile çarpmak, mg/dL değerini 18'e bölmek yeterlidir.
Amerikan Diyabet Derneği'nin (ADA) ölçütlerine göre açlık kan şekerinin 100 mg/dL'nin (5,6 mmol/L) altında olması normal kabul edilir; 100–125 mg/dL arası gizli şeker (prediyabet), iki ayrı ölçümde 126 mg/dL (7 mmol/L) ve üzeri diyabet sınırıdır. 70 mg/dL'nin altı düşük şeker (hipoglisemi) olarak değerlendirilir. Yurt dışından alınan bir şeker ölçüm cihazı ya da yabancı bir kaynak mmol/L gösteriyorsa çeviriciyle kendi alıştığınız birime çevirebilirsiniz.
Tahlil sonucunuzu laboratuvarın yazdığı referans aralığına göre ve hekiminizle birlikte değerlendirin; bu sayfa yalnızca birim çevirir.
Sık görülen kan şekeri değerleri
| Miligram/Desilitre (mg/dL) | Milimol/Litre (mmol/L) |
|---|---|
| 54 | 3 |
| 70 | 3,89 |
| 100 | 5,55 |
| 126 | 6,99 |
| 140 | 7,77 |
| 180 | 9,99 |
| 200 | 11,1 |
| 250 | 13,9 |
| 300 | 16,7 |
D vitamini: ng/mL ve nmol/L
D vitamini tahlilinde ölçülen 25-hidroksi D vitaminidir ve laboratuvarlar sonucu iki farklı birimle verir: ng/mL ya da nmol/L. 1 ng/mL, 2,496 nmol/L'dir; yani nmol/L değeri, ng/mL değerinin yaklaşık iki buçuk katıdır. Aynı kişinin iki farklı laboratuvarda 20 ve 50 gibi çok farklı görünen sonuçları aslında aynı düzeyi gösterebilir.
Birçok kılavuz ve laboratuvar 20 ng/mL'nin (yaklaşık 50 nmol/L) altını eksiklik olarak kabul eder; yeterli düzey için verilen sınırlar kaynağa göre değişir. Sonucunuzu laboratuvarın referans aralığına göre okuyun ve takviye dozunu hekiminize sorun.
Sık görülen D vitamini değerleri
| Nanogram/Mililitre (ng/mL) | Nanomol/Litre (nmol/L) |
|---|---|
| 10 | 25 |
| 12 | 30 |
| 20 | 49,9 |
| 30 | 74,9 |
| 40 | 99,8 |
| 50 | 125 |
| 100 | 250 |
Su sertliği: Fransız, Alman ve İngiliz derecesi
Su sertliği, suda çözünmüş kalsiyum ve magnezyumun miktarıdır; çaydanlıkta ve çamaşır makinesinde kireç olarak görülür. Her ülke kendi derecesini kullanmıştır. Türkiye'de su idareleri sertliği çoğunlukla Fransız sertliği (°fH) ile açıklar: 1 °fH, litrede 10 mg kalsiyum karbonata eşittir. Bulaşık makinesi ve kahve makinesi kılavuzlarında ise sık sık Alman sertliği (°dH) görülür: 1 °dH yaklaşık 1,78 °fH'dir.
Makinenin sertlik ayarını yaparken belediyenizin açıkladığı değeri makinenin istediği birime çevirin: 25 °fH yaklaşık 14 °dH eder. ABD'de satılan su yumuşatıcıları grain/galon (gpg) kullanır; 1 gpg yaklaşık 17,1 mg/L CaCO₃'tır.
Sert su sağlığa zararlı değildir; Dünya Sağlık Örgütü sertlik için sağlık temelli bir sınır koymaz. Sorun daha çok kireçlenme, deterjan tüketimi ve cihaz ömrüdür.
Su sertliği birimleri karşılaştırma tablosu
| °fH | °dH | °e | mg/L CaCO₃ | mmol/L | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 fransız sertliği | 1 | 0,5602871 | 0,7015689 | 10 | 0,09991318 |
| 1 alman sertliği | 1,784799 | 1 | 1,25216 | 17,84799 | 0,178325 |
| 1 ingiliz sertliği (clark) | 1,425377 | 0,7986202 | 1 | 14,25377 | 0,1424139 |
| 1 mg/l caco₃ (ppm) | 0,1 | 0,05602871 | 0,07015689 | 1 | 0,009991318 |
| 1 mmol/l (ca + mg) | 10,00869 | 5,60774 | 7,021786 | 100,0869 | 1 |
Bütün birimlerin mg/l caco₃ (ppm) karşılığı
- 1 Fransız sertliği = 10 mg/L CaCO₃
- 1 Alman sertliği = 17,84799 mg/L CaCO₃
- 1 İngiliz sertliği (Clark) = 14,25377 mg/L CaCO₃
- 1 Grain/galon (ABD) = 17,11806 mg/L CaCO₃
- 1 mmol/L (Ca + Mg) = 100,0869 mg/L CaCO₃
- 1 meq/L (mval/L) = 50,04345 mg/L CaCO₃
Sık sorulan sorular
1 ppm kaç mg/L?
Suda 1 ppm yaklaşık 1 mg/L'dir, çünkü 1 litre su yaklaşık 1 kilogramdır. Kütle oranında 1 ppm tam olarak 1 mg/kg'dır.
Yüzde 1 kaç ppm?
%1, 10.000 ppm'dir. 1 ppm ise 1.000 ppb eder.
mmol/L kan şekeri mg/dL'ye nasıl çevrilir?
mmol/L değerini yaklaşık 18 ile çarpın. Tam çarpan 18,016; örneğin 5,5 mmol/L yaklaşık 99 mg/dL eder.
D vitamini ng/mL nmol/L'ye nasıl çevrilir?
ng/mL değerini 2,496 ile çarpın. 30 ng/mL yaklaşık 75 nmol/L eder.
Fransız sertliği Alman sertliğine nasıl çevrilir?
°fH değerini yaklaşık 1,78'e bölün. 1 °dH = 1,78 °fH; 20 °fH yaklaşık 11,2 °dH eder.
Kaynaklar
- American Diabetes Association, Standards of Care in Diabetes: Diagnosis and Classification
- ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH ODS), Vitamin D: Fact Sheet for Health Professionals
- Dünya Sağlık Örgütü, Hardness in Drinking-water (2011)
- IUPAC, Compendium of Chemical Terminology (Gold Book)
- Karayolları Trafik Yönetmeliği, alkollü araç kullanma sınırları