1. Ana sayfa
  2. Temel
  3. Uzunluk

Uzunluk Çevirici

Hazırlayan Zübeyt AkbalSon güncelleme

Bir kutuya değer yazın, diğer bütün birimler aynı anda hesaplansın. Metrik birimlerin yanında inç, fit ve mil gibi İngiliz ölçüleri, denizcilikte kullanılan deniz mili ve Osmanlı'dan kalma arşın da burada.

Sık kullanılan birimler arasında çeviri tablosu

Satırdaki birimin 1 tanesi, sütundaki birimden kaç tane eder.

mmcmmkminftydmi
1 milimetre10,10,0010,0000010,039370080,003280840,0010936136,213712 × 10⁻⁷
1 santimetre1010,010,000010,39370080,03280840,010936130,000006213712
1 metre1.00010010,00139,370083,280841,0936130,0006213712
1 kilometre1.000.000100.0001.000139.370,083.280,841.093,6130,6213712
1 inç25,42,540,02540,000025410,083333330,027777780,00001578283
1 fit304,830,480,30480,00030481210,33333330,0001893939
1 yarda914,491,440,91440,000914436310,0005681818
1 mil1.609.344160.934,41.609,3441,60934463.3605.2801.7601

Metre: bir meridyenden ışık hızına

Metre 1790'larda Fransa'da doğdu. Tanımı iddialıydı: Kuzey Kutbu'ndan Ekvator'a uzanan meridyenin on milyonda biri. Ölçümler yapıldı, bir platin çubuk döküldü ve uzun süre "metre" o çubuğun boyu oldu. 1889'da yerini platin-iridyumdan yapılmış uluslararası bir prototip aldı.

Çubuk ne kadar özenle saklanırsa saklansın bir nesneydi; ısınır, aşınır, kopyaları birebir aynı olmaz. Bu yüzden 1983'ten beri metre bir doğa sabitine bağlı: ışığın boşlukta 1/299.792.458 saniyede aldığı yol. Bugün dünyanın herhangi bir laboratuvarı metreyi, bir çubuğa bakmadan yeniden üretebilir.

Santimetre, milimetre ve kilometre bu tanımın onlu katlarıdır; aralarında çeviri yapmak virgülü kaydırmaktan ibarettir. Asıl zorluk, metrik olmayan birimlerle karşılaşınca başlar.

Türkiye metreye ne zaman geçti?

Osmanlı'da uzunluk; arşın, endaze, parmak ve fersah gibi birimlerle ölçülürdü ve bunların değeri yere ve işe göre değişirdi. Kumaşçının arşını ile mimarın arşını aynı değildi. 1931'de kabul edilen 1782 sayılı Ölçüler Kanunu metrik sistemi resmî ölçü yaptı ve eski birimler 1933'ten itibaren ticarette kullanılmaz oldu.

Yine de bu birimler dilde yaşamaya devam ediyor: "arşınlamak" bir yeri adım adım dolaşmak demek, "endazesi bozuk" ise ölçüsünü kaçırmış biri için söylenir.

İnç hayatımızın neresinde?

Türkiye metrik bir ülke ama inç evimizin her yerinde. 1 inç tam olarak 2,54 santimetredir; bu değer 1959'da ABD, İngiltere ve diğer ülkeler arasında yapılan anlaşmayla sabitlendi.

Televizyon ve telefon ekranı. Ekran ölçüsü bir köşeden karşı köşeye çekilen çizginin uzunluğudur, yani en değil köşegendir. 55 inçlik bir televizyonun köşegeni 139,7 cm; 16:9 ekranda bu, yaklaşık 121,8 cm en ve 68,5 cm boy demek. 65 inçte en 143,9 cm'ye çıkar. Televizyon ünitesi alırken bakmanız gereken ölçü köşegen değil, endir (çerçeve de birkaç santim ekler).

Araba lastiği. 205/55 R16 yazan bir lastikte üç farklı ölçü bir arada: 205 milimetre taban genişliği, 55 yüzde olarak yanak yüksekliği ve 16 inç jant çapı (40,64 cm). Aynı etikette hem milimetre hem inç olmasının sebebi, jant ölçülerinin ABD standartlarından gelmesi. Hesabın tamamı için lastik ebadı hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Su borusu. Tesisatçının "yarım parmak" ya da "1/2 inç" dediği boru 12,7 milimetre değildir. Boru inçleri nominaldir, yani bir isimdir; 1/2 inçlik çelik borunun dış çapı yaklaşık 21,3 mm'dir. Bu yüzden boru ölçüsünü inçten santimetreye düz çevirmek yanlış sonuç verir; boru çapı dönüşüm tablosunu kullanın.

Fit ve yarda: futbol sahasındaki küsuratlar

1 fit 12 inç, yani 30,48 cm; 1 yarda 3 fit, yani 91,44 cm. Bu birimleri günlük hayatta pek kullanmasak da her hafta televizyonda görürüz.

Futbol kuralları İngiltere'de yazıldı ve ölçüler yarda ile belirlendi. Kale ağzının 7,32 metre olması tesadüf değil: tam olarak 8 yarda. Kalenin yüksekliği 2,44 m, yani 8 fit. Ceza sahasının 16,5 metrelik derinliği 18 yardadan, penaltı noktasının 11 metresi de 12 yardadan (10,9728 m) gelir. Metrik kural kitabında küsuratlı görünen sayıların hepsi, aslında yuvarlak yarda değerleridir.

Uçak irtifası da fit ile söylenir. Pilotun anonsundaki 35.000 fit, yaklaşık 10,668 km eder.

Mil mi, deniz mili mi?

İkisi aynı şey değildir. Kara mili (İngiliz mili) 1.609,344 metredir ve ABD ile İngiltere'de yol mesafeleri ve hız sınırları bununla yazılır. Deniz mili ise tam 1.852 metredir.

Deniz milinin hikâyesi farklıdır: Dünya üzerinde bir enlem dakikasına (bir derecenin altmışta biri) karşılık gelen yay uzunluğundan türetilmiştir. Harita üzerinde enlem çizgilerinden doğrudan okunabildiği için gemiciler ve pilotlar bugün de onu kullanır. Saatte bir deniz mili hıza da "knot" (deniz mili/saat) denir.

Pratik fark büyüktür: 100 kara mili 160,9344 km, 100 deniz mili ise 185,2 km eder. Bir tekne turu ilanında "mil" görüyorsanız, kastedilen neredeyse her zaman deniz milidir.

Tekne ya da uçak hızıyla mı uğraşıyorsunuz? Knot ile km/saat arasında ayrı bir çeviri sayfamız var.

Arşın, endaze ve fersah

Eski ölçülerin değeri tek değildir; şehirden şehre, dönemden döneme ve işe göre değişirdi. Çeviricide kullandığımız değerler, Ölçüler Kanunu'ndan önceki en yaygın karşılıklardır:

  • Çarşı arşını: 68 cm. Kumaş ve halı gibi malların ölçüsü.
  • Mimar arşını: 75,774 cm. Bina, arsa ve inşaat ölçüleri.
  • Endaze: 65 cm. Özellikle ince kumaş ve ipekli ölçümünde.
  • Fersah: yaklaşık 5,685 km. Kabaca bir saatlik yürüme mesafesi; yol ve menzil anlatmak için kullanılırdı.

Eski bir tapu, vakıf kaydı ya da ferman okuyorsanız, hangi arşının kastedildiğini bağlamdan çıkarmak gerekir. Bina ve arsa söz konusuysa büyük ihtimalle mimar arşınıdır.

Gözle görülmeyenler ve uzaydakiler

Metrenin önekleri her iki yönde de devam eder. Bir insan saç teli kabaca 50–100 mikrometre kalınlığındadır; kırmızı kan hücresi 7–8 mikrometre. Gözümüzün gördüğü ışığın dalga boyu 380 ile 750 nanometre arasındadır. Atomlar ise angström (0,1 nanometre) düzeyindedir.

Uzayda kilometre hızla yetersiz kalır. Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklık 1 astronomik birim kabul edilir: tam olarak 149.597.870,7 km, kabaca 150 milyon km. Işık yılı ise ışığın bir yılda aldığı yoldur, yaklaşık 9,46 trilyon km. Bize en yakın yıldız Proxima Centauri 4,2 ışık yılı uzaklıkta; arabayla saatte 100 km gitseydik yolculuk 45 milyon yıldan uzun sürerdi.

Popüler dönüşümler

Tüm uzunluk birimleri

Her birimin metre cinsinden karşılığı. Ayrı sayfası olan dönüşümler linklidir.Metre: Metre, Uluslararası Birim Sistemi'nde uzunluğun temel birimidir. Günlük yaşamdan mühendisliğe kadar mesafe ve boyut ölçümünde kullanılır.

  • 1 Kilometre = 1.000 mKilometre, 1000 metreye eşit bir uzunluk birimidir. Şehirler arası ve coğrafi mesafeleri ifade etmekte kullanılır.Metre → KilometreKilometre → MetreDeniz mili → KilometreIşık Yılı → Kilometre
  • 1 Santimetre = 0,01 mSantimetre, metrenin yüzde birine eşit bir uzunluk birimidir. Küçük nesnelerin ve günlük ölçülerin ifade edilmesinde yaygındır.Metre → SantimetreSantimetre → MetreSantimetre → MilimetreMilimetre → Santimetre
  • 1 Desimetre = 0,1 mDesimetre, metrenin onda birine eşit bir uzunluk birimidir. Günlük hayatta doğrudan az kullanılsa da, hacim ölçümünde litre ile doğrudan bağlantılıdır (1 litre = 1 desimetreküp).Desimetre → Metre
  • 1 Milimetre = 0,001 mMilimetre, metrenin binde birine eşit bir uzunluk birimidir. Hassas teknik ölçümlerde sık kullanılır.Metre → MilimetreMilimetre → MetreSantimetre → MilimetreMilimetre → Santimetre
  • 1 Mikrometre = 0,000001 mMikrometre, metrenin milyonda birine eşit çok küçük bir uzunluk birimidir. Hassas mühendislik toleranslarında ve mikroskobik ölçümlerde kullanılır.Mikrometre → MilimetreMilimetre → Mikrometre
  • 1 Nanometre = 1 × 10⁻⁹ mNanometre, metrenin milyarda birine eşit son derece küçük bir uzunluk birimidir. Işık dalga boyu ve atomik ölçekli boyutların ifadesinde kullanılır.
  • 1 Pikometre = 1 × 10⁻¹² mPikometre, metrenin trilyonda birine eşit, atomik ve atomlar arası mesafelerin ifade edilmesinde kullanılan aşırı küçük bir uzunluk birimidir.
  • 1 Fit = 0,3048 mFit, İngiliz ve Amerikan ölçü sistemlerinde kullanılan bir uzunluk birimidir. Bir uluslararası fit tam olarak 0,3048 metreye eşittir.Fit → Metre
  • 1 İnç = 0,0254 mİnç, İngiliz ve Amerikan ölçü sistemlerinde kullanılan kısa bir uzunluk birimidir. Bir inç tam olarak 2,54 santimetreye eşittir.İnç → Milimetreİnç → Santimetre
  • 1 Yarda = 0,9144 mYarda, İngiliz ve Amerikan ölçü sistemlerinde kullanılan bir uzunluk birimidir. Bir yarda tam olarak 0,9144 metreye eşittir.Yarda → Metre
  • 1 Mil = 1.609,344 mMil, özellikle Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ta kullanılan bir uzunluk birimidir. Bir uluslararası mil 1609,344 metreye eşittir.
  • 1 İskandinav mili = 10.000 m
  • 1 Furlong = 201,168 mFurlong, 201,168 metreye (660 fite) eşit bir uzunluk birimidir. Günümüzde en çok at yarışı mesafelerinin ifade edilmesinde kullanılır.
  • 1 Deniz mili = 1.852 mDeniz mili, denizcilik ve havacılıkta kullanılan, Dünya'nın enlem dairesine dayanan bir uzunluk birimidir. Tam olarak 1852 metreye eşittir.Deniz mili → Kilometre
  • 1 Astronomik Birim = 149.597.900.000 mAstronomik Birim (AU), Güneş Sistemi içindeki mesafeleri ifade etmek için kullanılan bir uzunluk birimidir; yaklaşık olarak Dünya-Güneş arası ortalama mesafeye eşittir.
  • 1 Işık Yılı = 9,46073 × 10¹⁵ mIşık yılı, ışığın boşlukta tam bir yıl boyunca aldığı mesafeyi ifade eden bir uzunluk birimidir; yıldızlar ve galaksiler arası mesafeleri anlatmak için kullanılır.Işık Yılı → Kilometre
  • 1 Parsek = 3,085678 × 10¹⁶ mParsek, profesyonel astronomların yıldızlar arası mesafeleri ifade etmek için tercih ettiği bir uzunluk birimidir; yaklaşık 3,26 ışık yılına eşittir.
  • 1 Angström = 1 × 10⁻¹⁰ mAngström (Å), atomlar ve moleküller ölçeğindeki mesafeleri ifade etmek için kullanılan çok küçük bir uzunluk birimidir.
  • 1 Kulaç (Fathom) = 1,8288 mKulaç (fathom), özellikle denizcilikte su derinliğini ölçmek için kullanılan bir uzunluk birimidir. 1 kulaç 1,8288 metreye eşittir.
  • 1 Arşın = 0,68 mArşın, Osmanlı döneminde kullanılan geleneksel bir uzunluk birimidir. En yaygın biçimi olan çarşı arşını 68 santimetreye karşılık gelir.Arşın → MetreArşın → Santimetre
  • 1 Endaze = 0,65 mEndaze, Osmanlı döneminde özellikle kumaş ölçümünde kullanılan bir uzunluk birimidir. Metrik karşılığı 65 santimetredir.
  • 1 Bizans Ayağı = 0,3148 mBizans ayağı (pous), Bizans İmparatorluğu'nda kullanılan temel uzunluk birimidir. Metrik karşılığı yaklaşık 31,48 santimetredir.
  • 1 Bizans Kulacı = 1,8888 mBizans kulacı (orgyia), Bizans döneminde kullanılan ve altı ayak (pous) uzunluğundaki bir mesafe birimidir. Metrik karşılığı yaklaşık 188,88 santimetredir.
  • 1 Çığ = 0,333 mÇığ, eski Türklerin kullandığı bir uzunluk birimidir. Kaşgarlı Mahmud'un Dîvânu Lugâti't-Türk adlı eserine göre metrik karşılığı yaklaşık 33,3 santimetredir.
  • 1 Megametre = 1.000.000 m
  • 1 Hektometre = 100 m
  • 1 Dekametre = 10 m
  • 1 Femtometre (fermi) = 1 × 10⁻¹⁵ m
  • 1 Zincir (chain) = 20,1168 m
  • 1 Rod (perch) = 5,0292 m
  • 1 Link = 0,201168 m
  • 1 El (hand) = 0,1016 m
  • 1 League (İngiliz fersahı) = 4.828,032 m
  • 1 Kablo boyu (cable) = 185,2 m
  • 1 ABD ölçme ayağı (survey foot) = 0,3048006 m
  • 1 Punto (tipografi) = 0,0003527778 m
  • 1 Pika = 0,004233333 m
  • 1 Piksel (CSS) = 0,0002645833 m
  • 1 Twip = 0,00001763889 m
  • 1 Işık saniyesi = 299.792.500 m
  • 1 Gigametre = 1.000.000.000 m
  • 1 Mimar (zirai) arşını = 0,75774 m
  • 1 Parmak (Osmanlı) = 0,0315725 m
  • 1 Hat (Osmanlı) = 0,002631042 m
  • 1 Nokta (Osmanlı) = 0,0002192535 m
  • 1 Rubu (1/8 çarşı arşını) = 0,085 m
  • 1 Kerah (1/16 çarşı arşını) = 0,0425 m
  • 1 Fersah (Osmanlı) = 5.685 m
  • 1 Merhale (8 fersah) = 45.480 m
  • 1 Rus arşını = 0,7112 m
  • 1 Sajen (Rus kulacı) = 2,1336 m
  • 1 Verşok = 0,04445 m
  • 1 Verst = 1.066,8 m

Sık sorulan sorular

1 inç kaç santimetre?

1 inç tam olarak 2,54 santimetredir. Bu değer 1959'daki uluslararası anlaşmayla sabitlenmiştir; yuvarlama değil, tanımdır.

1 fit kaç metre?

1 fit 0,3048 metre, yani 30,48 santimetredir. 1 metre ise yaklaşık 3,28 fittir.

1 metre kaç santimetre?

1 metre 100 santimetre ve 1.000 milimetredir. Metrik birimler arasında çeviri, virgülü kaydırmaktan ibarettir.

1 mil kaç kilometre?

1 kara mili 1,609344 kilometredir. Denizcilikte kullanılan deniz mili ise 1,852 kilometredir.

55 inç televizyon kaç santimetre?

55 inç ekranın köşegeni 139,7 santimetredir. 16:9 bir ekranda bu yaklaşık 121,8 cm en ve 68,5 cm boy demektir.

1 arşın kaç santimetre?

Çarşı arşını 68 cm, mimar arşını ise 75,774 cm kabul edilir. Değer bölgeye ve döneme göre değişebilir.

Kaynaklar