Gerilim, akım, direnç, kondansatör ve bobin değerleri, elektrik yükü, iletkenlik ve manyetik büyüklükler tek sayfada. Bu büyüklükler birbirine çevrilemediği için her birinin kendi çeviricisi var; çeviricinin üstündeki sekmelerden seçebilirsiniz.
Gerilim, akım ve direnç birbirine nasıl bağlı?
Volt, amper ve ohm birbirine çevrilmez, ama Ohm yasasıyla birbirine bağlıdır: gerilim = akım × direnç (V = I × R). 12 voltluk bir aküye 4 ohm'luk bir yük bağlanırsa devreden 3 amper geçer. Gücü bulmak için gerilimi akımla çarpmak yeterlidir: aynı devrede 12 V × 3 A = 36 watt harcanır.
Bir değeri büyütüp küçültmek ise basit bir ön ek işidir. Kilo bin kat, mili binde bir, mikro milyonda bir, nano milyarda bir, piko trilyonda bir demektir. 4,7 kΩ'luk direnç 4.700 Ω, 220 nF'lık kondansatör 0,22 µF'tır. Çeviricinin en sık kullanıldığı yer de bu ön ekler arasındaki geçiştir.
Gerilim: volt, milivolt ve kilovolt
Türkiye'de evlerdeki priz gerilimi 230 volt, frekansı 50 hertzdir. Elektrik santralden evlere kadar farklı gerilimlerde taşınır: uzun mesafeli iletim hatlarında 154 kV ve 380 kV, şehir içi dağıtımda çoğunlukla 34,5 kV kullanılır; trafo bu gerilimi evlerin 230 voltuna düşürür. Gerilim yükseldikçe aynı güç daha düşük akımla taşınır ve kablolardaki kayıp azalır.
Küçük gerilimler milivolt ile ölçülür: termokupl gibi sıcaklık sensörleri ve kas ile kalp sinyalleri (EKG) milivolt düzeyindedir. Otomobil aküsü 12 V, USB çıkışı ise 5 V'tur. 1 kV 1.000 V, 1 V da 1.000 mV eder.
Gerilim birimleri karşılaştırma tablosu
| kV | V | mV | |
|---|---|---|---|
| 1 kilovolt | 1 | 1.000 | 1.000.000 |
| 1 volt | 0,001 | 1 | 1.000 |
| 1 milivolt | 0,000001 | 0,001 | 1 |
Bütün birimlerin volt karşılığı
- 1 Kilovolt = 1.000 V
- 1 Milivolt = 0,001 V
Akım: amper ve miliamper
Amper, bir iletkenden saniyede geçen elektrik yüküdür. Evde priz hatları genellikle 16 amperlik, aydınlatma hatları 10 amperlik sigortayla korunur. Telefon şarj cihazlarının çıkışı 1 ile 3 amper arasındadır; küçük elektronik devreler, LED'ler ve sensörler ise miliamper düzeyinde akım çeker.
Miliamper güvenlik açısından da önemlidir. Konutlarda priz devrelerine konan kaçak akım koruma rölesi 30 mA'lik kaçakta devreyi keser; çünkü vücuttan geçen birkaç on miliamperlik akım bile tehlikelidir. 1 A 1.000 mA, 30 mA da 0,03 A eder.
Ayrı sayfası olan dönüşümler: Amper → Miliamper, Miliamper → Amper
Akım birimleri karşılaştırma tablosu
| kA | A | mA | |
|---|---|---|---|
| 1 kiloamper | 1 | 1.000 | 1.000.000 |
| 1 amper | 0,001 | 1 | 1.000 |
| 1 miliamper | 0,000001 | 0,001 | 1 |
Bütün birimlerin amper karşılığı
- 1 Miliamper = 0,001 A
- 1 Kiloamper = 1.000 A
Direnç: ohm, kiloohm ve megaohm
Direnç, bir malzemenin akıma ne kadar karşı koyduğunu gösterir. Elektronik devrelerdeki dirençler çoğunlukla ohm ve kiloohm ile, kablo ve motor sargılarının yalıtım direnci ise megaohm ile ölçülür. Yalıtım ölçüm cihazında (megger) düşük bir megaohm değeri, yalıtımın bozulduğunu ve kaçak olabileceğini gösterir.
Dirençlerin üzerinde değer çoğu zaman renk halkalarıyla ya da "4K7", "1M0" gibi kodlarla yazılır; burada K kiloohm, M megaohm demektir ve harf ondalık virgülün yerini tutar. 4K7, 4,7 kΩ yani 4.700 Ω'dur.
Ayrı sayfası olan dönüşümler: Kiloohm → Ohm
Direnç birimleri karşılaştırma tablosu
| MΩ | kΩ | Ω | |
|---|---|---|---|
| 1 megaohm | 1 | 1.000 | 1.000.000 |
| 1 kiloohm | 0,001 | 1 | 1.000 |
| 1 ohm | 0,000001 | 0,001 | 1 |
Bütün birimlerin ohm karşılığı
- 1 Kiloohm = 1.000 Ω
- 1 Megaohm = 1.000.000 Ω
Kapasitans: farad, mikrofarad, nanofarad ve pikofarad
Farad, kondansatörün ne kadar yük biriktirebildiğini gösterir ve çok büyük bir birimdir; günlük kullanımdaki kondansatörler mikrofarad, nanofarad ve pikofarad düzeyindedir. Klima ve çamaşır makinesi motorlarındaki çalışma kondansatörleri birkaç ile birkaç on mikrofarad arasındadır; elektronik kartlardaki küçük seramik kondansatörler nanofarad ve pikofarad ile yazılır.
Seramik kondansatörlerin üzerindeki üç rakamlı kod pikofarad cinsindendir: ilk iki rakam değeri, üçüncüsü eklenecek sıfır sayısını verir. "104" kodu 10 ve dört sıfır, yani 100.000 pF'tır; bu da 100 nF ya da 0,1 µF eder. Arızalı bir kondansatörü değiştirirken aynı değeri farklı birimle yazan bir parça bulursanız çeviriciyle karşılaştırabilirsiniz.
Kapasitans birimleri karşılaştırma tablosu
| F | mF | µF | nF | pF | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 farad | 1 | 1.000 | 1.000.000 | 1.000.000.000 | 1 × 10¹² |
| 1 milifarad | 0,001 | 1 | 1.000 | 1.000.000 | 1.000.000.000 |
| 1 mikrofarad | 0,000001 | 0,001 | 1 | 1.000 | 1.000.000 |
| 1 nanofarad | 1 × 10⁻⁹ | 0,000001 | 0,001 | 1 | 1.000 |
| 1 pikofarad | 1 × 10⁻¹² | 1 × 10⁻⁹ | 0,000001 | 0,001 | 1 |
Bütün birimlerin farad karşılığı
- 1 Milifarad = 0,001 F
- 1 Mikrofarad = 0,000001 F
- 1 Nanofarad = 1 × 10⁻⁹ F
- 1 Pikofarad = 1 × 10⁻¹² F
Endüktans: henry, milihenry ve mikrohenry
Endüktans, bir bobinin içinden geçen akımdaki değişime karşı koyma özelliğidir ve henry ile ölçülür. Akım saniyede 1 amper değiştiğinde 1 voltluk gerilim oluşturan bobinin endüktansı 1 henry'dir. Pratikte karşılaşılan değerler küçüktür: anahtarlamalı güç kaynaklarındaki bobinler mikrohenry, ses filtrelerindeki ve şok bobinlerindeki değerler milihenry düzeyindedir.
1 H 1.000 mH, 1 mH de 1.000 µH eder. Bobinlerin üzerindeki kod, kondansatörlerdeki gibi okunur ama birim mikrohenrydir: "101" 100 µH demektir.
Endüktans birimleri karşılaştırma tablosu
| H | mH | µH | |
|---|---|---|---|
| 1 henry | 1 | 1.000 | 1.000.000 |
| 1 milihenry | 0,001 | 1 | 1.000 |
| 1 mikrohenry | 0,000001 | 0,001 | 1 |
Bütün birimlerin henry karşılığı
- 1 Milihenry = 0,001 H
- 1 Mikrohenry = 0,000001 H
Elektrik yükü: coulomb ve pil kapasitesi (mAh)
Coulomb, 1 amperlik akımın 1 saniyede taşıdığı yüktür. Statik elektrik ve kondansatör hesaplarında mikro ve nanocoulomb gibi küçük değerler karşınıza çıkar.
Telefon ve powerbank pillerinin üzerindeki mAh (miliamper-saat) da aslında bir yük birimidir: 1 mAh, 1 miliamperlik akımın bir saat boyunca taşıdığı yüktür ve 3,6 coulomb eder. Bu durumda 5.000 mAh'lik bir pil 18.000 coulomb yük taşır. Pilin içindeki enerjiyi bulmak için mAh değerini pil gerilimiyle çarpmak gerekir: 5.000 mAh × 3,7 V = 18.500 mWh, yani 18,5 Wh.
Elektrik yükü birimleri karşılaştırma tablosu
| C | mC | µC | nC | |
|---|---|---|---|---|
| 1 coulomb | 1 | 1.000 | 1.000.000 | 1.000.000.000 |
| 1 milicoulomb | 0,001 | 1 | 1.000 | 1.000.000 |
| 1 mikrocoulomb | 0,000001 | 0,001 | 1 | 1.000 |
| 1 nanocoulomb | 1 × 10⁻⁹ | 0,000001 | 0,001 | 1 |
Bütün birimlerin coulomb karşılığı
- 1 Milicoulomb = 0,001 C
- 1 Mikrocoulomb = 0,000001 C
- 1 Nanocoulomb = 1 × 10⁻⁹ C
İletkenlik: su ve toprakta EC, metallerde % IACS
Elektrik iletkenliği direncin tersidir ve siemens/metre ile ölçülür. Günlük hayatta en çok suyun ve toprağın tuzluluğunu ölçmek için kullanılır, çünkü suda çözünmüş tuz arttıkça iletkenlik de artar. Su ölçüm cihazları genellikle µS/cm, toprak analizleri ise dS/m gösterir. 1 dS/m tam olarak 1 mS/cm, yani 1.000 µS/cm'dir.
Saf su çok az iletir; laboratuvarlarda kullanılan ultra saf suyun özdirenci 18,2 MΩ·cm'dir. Musluk suyunun iletkenliği bölgeye göre birkaç yüz µS/cm, deniz suyununki ise yaklaşık 50 mS/cm'dir. Tarımda toprak çözeltisinin iletkenliği 4 dS/m'yi geçen topraklar tuzlu kabul edilir ve hassas bitkilerde verim düşer. Hidroponik ve akvaryumda da besin çözeltisinin yoğunluğu EC ile takip edilir.
Metallerde iletkenlik çoğu zaman tavlanmış bakıra göre yüzde olarak verilir: 100 % IACS, 58 MS/m'dir ve bakırın özdirenci yaklaşık 0,0172 Ω·mm²/m eder. Alüminyumun iletkenliği bakırın yaklaşık %61'i olduğu için aynı akım için daha kalın alüminyum kablo gerekir.
İletkenlik birimleri karşılaştırma tablosu
| S/m | mS/cm | µS/cm | dS/m | mS/m | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 siemens/metre | 1 | 10 | 10.000 | 10 | 1.000 |
| 1 milisiemens/santimetre | 0,1 | 1 | 1.000 | 1 | 100 |
| 1 mikrosiemens/santimetre | 0,0001 | 0,001 | 1 | 0,001 | 0,1 |
| 1 desisiemens/metre (toprak ec) | 0,1 | 1 | 1.000 | 1 | 100 |
| 1 milisiemens/metre | 0,001 | 0,01 | 10 | 0,01 | 1 |
Bütün birimlerin siemens/metre karşılığı
- 1 Milisiemens/metre = 0,001 S/m
- 1 Desisiemens/metre (toprak EC) = 0,1 S/m
- 1 Siemens/santimetre = 100 S/m
- 1 Milisiemens/santimetre = 0,1 S/m
- 1 Mikrosiemens/santimetre = 0,0001 S/m
- 1 Megasiemens/metre = 1.000.000 S/m
- 1 Milimho/santimetre = 0,1 S/m
- 1 Mikromho/santimetre = 0,0001 S/m
- 1 % IACS (bakıra göre) = 580.000 S/m
- 1 Ohm·metre (özdirenç) = 1 S/m
- 1 Ohm·santimetre (özdirenç) = 100 S/m
- 1 Megaohm·santimetre (saf su) = 0,0001 S/m
- 1 Ohm·mm²/metre (iletken) = 1.000.000 S/m
Manyetik alan şiddeti: amper/metre ve oersted
Manyetik alan şiddeti, bir akımın ya da mıknatısın çevresinde oluşturduğu alanı anlatır. SI birimi amper/metre'dir; eski CGS sisteminden kalan oersted ise mıknatıs ve manyetik malzeme kataloglarında hâlâ çok kullanılır. Kalıcı mıknatısların ne kadar zor manyetikliğini kaybettiğini gösteren koersivite değeri çoğu zaman kiloersted (kOe) ile yazılır.
1 Oe yaklaşık 79,5775 A/m'dir (tam değeri 1.000 / 4π). Alan şiddeti, mıknatısın "gücü" olarak bilinen manyetik akı yoğunluğuyla (tesla, gauss) aynı şey değildir; ikisi arasındaki ilişki ortamın malzemesine bağlıdır.
Manyetik alan birimleri karşılaştırma tablosu
| A/m | kA/m | Oe | |
|---|---|---|---|
| 1 amper/metre | 1 | 0,001 | 0,01256637 |
| 1 kiloamper/metre | 1.000 | 1 | 12,56637 |
| 1 oersted | 79,5775 | 0,0795775 | 1 |
Bütün birimlerin amper/metre karşılığı
- 1 Kiloamper/metre = 1.000 A/m
- 1 Oersted = 79,5775 A/m
Manyetik akı: weber
Manyetik akı, bir yüzeyden geçen toplam manyetik alandır ve weber ile ölçülür. Faraday yasasına göre bir bobinden geçen akı değiştiğinde bobinde gerilim oluşur: akı saniyede 1 weber değişirse 1 voltluk gerilim doğar. Jeneratörler, transformatörler ve elektrik motorları bu ilkeyle çalışır; bu yüzden weber transformatör ve motor hesaplarında karşınıza çıkar.
Pratik değerler çoğunlukla mili- ve mikroweber düzeyindedir. 1 Wb 1.000 mWb, 1 mWb de 1.000 µWb eder.
Manyetik akı birimleri karşılaştırma tablosu
| Wb | mWb | µWb | nWb | |
|---|---|---|---|---|
| 1 weber | 1 | 1.000 | 1.000.000 | 1.000.000.000 |
| 1 miliweber | 0,001 | 1 | 1.000 | 1.000.000 |
| 1 mikroweber | 0,000001 | 0,001 | 1 | 1.000 |
| 1 nanoweber | 1 × 10⁻⁹ | 0,000001 | 0,001 | 1 |
Bütün birimlerin weber karşılığı
- 1 Miliweber = 0,001 Wb
- 1 Mikroweber = 0,000001 Wb
- 1 Nanoweber = 1 × 10⁻⁹ Wb
Güç ve tüketim hesapları
Watt ve kilovatsaat bu sayfada değil, çünkü güç ve enerji ayrı birimlerdir. Watt, kilowatt ve beygir gücü arasında çeviri için güç birimleri sayfasına, bir cihazın aylık faturaya etkisi için elektrik tüketimi hesaplama aracına bakabilirsiniz. Kilowatt değerinden çekilecek akımı bulmak ya da kablo kesitini seçmek için kW'tan ampere hesabı ve AWG – mm² çevirici işinizi görür.
Sık sorulan sorular
1 kilovolt kaç volt?
1 kilovolt 1.000 volttur. 1 volt da 1.000 milivolt eder.
1 amper kaç miliamper?
1 amper 1.000 miliamperdir. 500 mA ise 0,5 A eder.
1 kiloohm kaç ohm?
1 kΩ 1.000 Ω, 1 MΩ ise 1.000 kΩ eder.
1 mikrofarad kaç nanofarad?
1 µF 1.000 nF, yani 1.000.000 pF eder. 100 nF da 0,1 µF'tır.
Kondansatör üzerindeki 104 ne demek?
Kod pikofarad cinsindendir: ilk iki rakam 10, üçüncü rakam eklenecek sıfır sayısıdır. 104 = 100.000 pF = 100 nF = 0,1 µF.
1 dS/m kaç µS/cm?
1 dS/m, 1 mS/cm'ye ve 1.000 µS/cm'ye eşittir.
mAh kaç coulomb?
1 mAh 3,6 coulomb'dur. 5.000 mAh'lik bir pil 18.000 coulomb yük taşır.
Kaynaklar
- BIPM, Uluslararası Birimler Sistemi (SI Broşürü), 9. baskı
- IEC 60050, Uluslararası Elektroteknik Sözlüğü (Electropedia)
- IEC 60062, Direnç ve kondansatörler için işaretleme kodları
- IEC 60028, Bakır için uluslararası direnç standardı (IACS)
- TS EN 50160, Dağıtım şebekelerinde gerilim özellikleri